Kijk de publieksacademie voor de Rechtspraak terug: 'Cybercrime is heel eenvoudig en verdachten worden steeds jonger'

De Publieksacademie voor de Rechtspraak ging donderdagavond over cybercrime. De sprekers waren officier van justitie Jeroen Houwink en strafrechter Okko Jan Bosker.

De traditionele misdaad is er niet door verdwenen, in de zalen van het strafrecht gaat het nog voornamelijk over misdrijven die van alle tijden zijn. Maar cybercrime wint terrein.

De wet bepaalt dat je alleen kunt worden veroordeeld voor feiten die in het wetboek ook daadwerkelijk strafbaar zijn gesteld. Honderd jaar geleden kon je niet worden veroordeeld voor het stelen van stroom, terwijl dat toen wel gebeurde. Diefstal vereist dat je ‘enig goed’ - dus iets wat je kunt vastpakken - wegneemt. Met stroom lukt dat niet. De wet werd aangepast en sinds 1921 ben je strafbaar als je stroom steelt.

Veranderingen in de samenleving

Hoe zit dat momenteel? Is het wetboek van strafrecht up-to-date? Kunnen strafrechters uit de voeten met cybercrime? Strafrechter Okko Jan Bosker: ,,De rechtspraktijk moet zich voortdurend aanpassen aan de veranderingen in de samenleving en dat gebeurt ook. Er staan allerlei artikelen in het wetboek die gaan over cybercriminaliteit. Het wetboek gaat dus met z’n tijd mee.’’

Dat geldt ook voor een strafrechter die weet wat er wordt bedoeld als het gaat over malware, phishing of grooming. Bosker: ,,En skimmen is alweer uit.’’

Het zogeheten elektriciteitsarrest uit 1921 - een klassieker voor strafrechtjuristen - kwam decennia later van pas toen de vraag moest worden beantwoord of je computerbestanden kunt stelen. Ja dus.

Een begrip als computervredebreuk is al vele jaren ingeburgerd. Bosker: ,,Vergelijkbaar met huisvredebreuk. Je mag niet zomaar iemands huis betreden en dat geldt ook voor de computer. In een computer staan misschien nog wel meer privacygevoelige zaken dan in je huis te zien zijn.’’

Bijzondere vaardigheden niet meer nodig

Wat voor strafrechters geldt, geldt ook en misschien nog wel meer voor officieren van justitie: zij moeten de nieuwe misdaad opsporen. Jeroen Houwink is bij het Openbaar Ministerie Noord-Nederland belast met cybercrime.

Vroeger, in dit geval een jaar of tien geleden, werden computers gehackt door mensen die behoorlijk wat kennis bezaten om dat te doen. Houwink: ,,Maar bijzondere vaardigheden zijn niet meer nodig. Tegenwoordig koopt een 15-jarige een phishing-pakketje op het internet, vangt daarmee wachtwoorden af en logt in op bankaccounts. Het is heel eenvoudig.’’ Op Instagram en Telegram bestaan groepen waar je die pakketjes voor een paar tientjes kunt kopen, zegt Houwink. ,,Er zijn zelfs helpdesks beschikbaar.’’

Vroeg of laat ben je aan de beurt

Het risico dat iemand wordt gehackt is volgens Houwink vrij groot. ,,De handel in gestolen data is booming. We moeten ons goed realiseren dat als we iets online kopen, we persoonlijke gegevens achterlaten die worden vastgelegd. Als je dan nooit je wachtwoord verandert, dan ben je vroeg of laat een keer aan de beurt.’’

Het mag inmiddels een feit van algemene bekendheid zijn: gebruik nooit voor verschillende diensten een en hetzelfde wachtwoord. De praktijk leert dat wij, de gewone mensen, er niet naar handelen. De officier van justitie: ,,Cybercriminelen profiteren daar van, zij zijn altijd op zoek naar de zwakste schakel.’’

Trend al voor corona zichtbaar

Door corona is het aantal misdrijven dat onder cybercrime wordt geschaard toegenomen. Houwink: ,,We zitten meer en langer achter de computer en kopen meer online. Maar de stijging is niet volledig aan corona toe te schrijven. Voor corona was die trend al zichtbaar. Wij zien de laatste, twee, drie jaren niet alleen een forse groei van het aantal zaken, we zien ook dat de verdachten steeds jonger worden.’’

De inzet van het Openbaar Ministerie is niet per definitie gericht op het aanhouden van verdachten, zegt Houwink. ,,We rennen niet achter iedere aangifte aan. We willen vooral structuren blootleggen en ontmantelen. Als we zien dat er veel sms-bommen worden verstuurd, bedoeld om data binnen te halen, zoeken we contact met KPN om samen te onderzoeken wat we eraan kunnen doen.’’

Webshops met zwakke beveiliging

Tijdens onderzoeken loopt de politie regelmatig tegen webshops aan met een zwakke beveiliging. ,,Die schrijven we dan aan met het dringende advies de achterdeur op slot te doen. Zo willen we voorkomen dat er gegevens van klanten op straat komen te liggen.’’

Wat ook kan helpen: verzoek een webshop waar je eenmalig iets hebt gekocht jouw gegevens te verwijderen. Jeroen Houwink: ,,Bijna niemand die dat weet, maar een webshop is verplicht zo’n verzoek in te willigen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Video
menu