Robots zijn de oplossing voor het personeelstekort in de zorg, maar eigenlijk kunnen ze nog niet zo veel (en wij zijn bang voor ze)

High five! Gelukt! Maar verkijk je niet, zegt Jenny van Doorn. ‘Eerlijk gezegd kunnen de meeste robots nog niet zoveel.’ Foto: Elmer Spaargaren/RUG

Robots zijn de toekomst van onze dienstverlening. Zeker in de zorg zijn extra handen aan het bed meer dan welkom, zelfs mechanische. Maar geef die robots vooral geen naam of een menselijk gezicht, waarschuwt hoogleraar Jenny van Doorn.

Zora , Tessa , Paro ; voorbeelden van moderne zorgrobots. Zora is een robot met armen en benen, Tessa een bloempot met een gezichtje en Paro een zeehondenknuffel. Ze helpen ouderen in beweging te blijven, een dagritme te behouden en te ontspannen.

Handig, want in de zorg hebben robots veel potentie, meent Jenny van Doorn. Ze is hoogleraar marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen en doet onderzoek naar robots in de dienstverlening. Op 3 maart vertelt ze erover tijdens haar oratie ‘Eng of Enig?’.

Ze ziet ook de problemen met robots. ,,Tot nu toe blijkt uit mijn onderzoek dat mensen niet meteen heel blij worden van robots. Ik heb die bevindingen ook met zorgmedewerkers gedeeld. Dan zeg ik eerlijk: ‘Kijk, ouderen vinden het best interessant, maar ze ervaren de inzet van robots niet heel positief’. ‘Goed dat je het zegt’, krijg ik dan te horen, ‘maar we moeten hier toch mee verder. Anders krijgen we in de toekomst de bezetting niet rond’.”

Bedreigend

De interactie tussen robot en mens fascineert Van Doorn. Wat zijn de sociale gevolgen van dienstverlening door kunstmatige hulpjes? Wat blijkt: mensen reageren negatief op robots. ,,Dat had ik van tevoren niet verwacht, maar het blijkt uit vrijwel alle onderzoeken”, vertelt Van Doorn. ,,Wanneer robots de plaats innemen van een ober of baliemedewerker vinden we dat vaak wat griezelig en ervaren we dat als een bedreiging voor onze identiteit. Het leidt tot meer stress en onprettige gevoelens dan bij een menselijke bediende.” Bovendien, zegt Van Doorn, kunnen de meeste robots nog niet zoveel.

Onbetaalbaar

Maar de realiteit is dat robots in de toekomst nodig zullen zijn om het personeelstekort in de zorg op te vangen. Het is namelijk de perfecte oplossing. Een Duitse hoogleraar in Oldenburg werkt bijvoorbeeld aan een systeem van slimme luidsprekers dat dementerenden terug in bed stuurt als ze ’s nachts om 2.00 uur opstaan en zich gaan aankleden. ,,Met normale menselijke zorgverleners is zulk intensief toezicht al vrijwel onbetaalbaar. Ik zie het als mijn taak om te ontdekken hoe we robots kunnen gebruiken zonder dat het te veel afdoet aan de zorgervaring van patiënten”, zegt Van Doorn.

Wat we volgens haar kunnen doen om die ongemakkelijke gevoelens te dempen, druist lijnrecht in tegen de tendens om robots te ‘vermenselijken’. Van Doorn: ,,Wij tonen aan dat je robots beter geen naam of echte stem kunt geven. Bovendien lijken we ons prettiger te voelen in situaties waarin een robot de dienstverlening verzorgt in samenwerking met een echt mens. Het is belangrijk om heel duidelijk te zeggen: deze robot hier naast me is een machine, hij is de assistent en ík heb de leiding. Dat is een heel tastbaar resultaat van ons onderzoek.”

Nieuws

Meest gelezen

menu