Schade door coronamaatregelen wordt te groot, waarschuwt deze hoogleraar van het UMCG: 'Sinds een paar weken hoor je ook uit de medische hoek geluiden dat de balans zoek is'

Zijn de coronamaatregelen alle pijn wel waard? Het voorkomen van besmettingen veroorzaakt immers enorme financiële en psychische schade. Die vraag klinkt steeds luider. Een mensenleven mag niet eindeloos veel kosten, zeggen experts.

Een training op de Intensive Care ICV2 van het UMCG.

Een training op de Intensive Care ICV2 van het UMCG. Foto: Corn� Sparidaens

„Hoe langer deze crisis duurt, hoe zwaarder het ons valt”, zei premier Mark Rutte dinsdag. Het hek lijkt van de dam. Niet langer is uitsluitend het woord van de virologen wet, ook de schade aan de samenleving gaat nu nadrukkelijk meewegen.

Medische hoek

Iedereen die vond dat de coronamaatregelen de spuigaten uitliepen, werd voorheen onherroepelijk verbannen naar het complotdenkerskamp. „Sinds een paar weken hoor je ook uit de medische hoek geluiden dat de balans zoek is”, zegt de Groningse hoogleraar economie Gerard van den Berg, verbonden aan de afdeling epidemiologie van het UMCG. „Tot voor kort was dat ondenkbaar. Alles was gericht op het terugdringen van het virus. Maar de schade aan de samenleving wordt nu te groot.”

De kosten van de crisis zijn immens. In de eerste plaats natuurlijk medisch. De zorgbegroting is flink uitgebreid, dit jaar en vorig jaar met in totaal 11,3 miljard, blijkt uit het laatste overzicht van het kabinet.

De discussie is afgelopen weken echter vooral losgebarsten over de averij die Nederland oploopt buiten de ziekenhuizen. De coronamaatregelen, bedoeld om levens te redden en medische kosten te beperken, drukken een immense last op Nederland. Faillissementen, economische krimp, huiselijk geweld – de lijst schadeposten wordt langer en langer.

Van den Berg noemt specifiek de schade voor jongeren. „De kosten van een jaar geen fatsoenlijk onderwijs zijn gigantisch. Als je minder les krijgt, heeft dat zijn weerslag op productiviteit en inkomsten voor de rest van je leven. Dat geldt dus voor miljoenen jongeren. En het cynische is dat alles wat de economie nu omlaag drukt, op termijn zo ook weer negatieve gezondheidseffecten veroorzaakt. Lagere inkomens leiden tot meer roken en drinken, depressie, slechtere voeding. Dat werkt jarenlang door.”

Het klinkt hard, maar in de medische wereld is het volstrekt normaal om een maximum te stellen aan de kosten van een mensenleven. Gerekend wordt met het zogenoemde ’quality adjusted life year’ (qaly), een kwalitatief goed levensjaar dus. „Voor nieuwe geneesmiddelen wordt afhankelijk van de ernst van de ziekte een maximum van 80.000 euro per qaly gehanteerd”, zegt de Groningse hoogleraar gezondheidseconomie Maarten Postma.

„Tot nu toe was bij corona de nood zo hoog dat er nauwelijks interesse bestond voor kosteneffectiviteit. Maar als alle bijkomende schade en gezondheidseffecten zichtbaar worden en de doemscenario’s zich niet voordoen, begint dat op een gegeven moment toch te knellen.”

Twee miljoen

Experts zijn het erover eens dat de kosten per qaly voor coronapatiënten veel hoger liggen dan gebruikelijk. Hoogleraar Ira Helsloot berekende eerder dat Nederland nu onder de streep maar liefst twee miljoen euro per kwalitatief gered levensjaar betaalt. Het aantal kwalitatief goede jaren per voorkomen sterfgeval is laag, omdat corona vooral levensbedreigend is voor ouderen en bij onderliggende gezondheidsproblemen.

Andere experts komen op wat lagere bedragen uit. De Rotterdamse emeritus hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg Johan Mackenbach denkt dat er 280.000 kwalitatieve levensjaren worden gewonnen door alle maatregelen. Die kosten dan zo’n half miljoen per qaly – dat is nog steeds zes tot tien keer zo duur als gebruikelijk.

Postma schat dat lockdowns ons ruim 100 miljoen per dag kosten. Daarmee voorkwamen we circa 40.000 sterfgevallen. Een kwart miljoen euro per gered qaly-levensjaar. „Dat is een overschatting omdat we ook rekening moeten houden met alle uitgespaarde opnamekosten. En een onderschatting omdat er andere gezondheidsproblemen voor in de plaats komen, zoals gewichtstoename en hoger sterfterisico door de sluiting van sportscholen.”

De berekeningen zijn op basis van de schatting dat corona ons circa 100 miljard euro kost. Dat is geen extreme raming, denkt Postma. Toch is de totaalschade een zwarte doos, want wat reken je mee?

Kankerdiagnoses

De maatregelen redden niet alleen levens, maar kunnen ook gezondheidsschade opleveren. Onder het kopje ’uitgestelde zorg’ vallen bijvoorbeeld kankerdiagnoses die door wachtlijsten nu te laat worden gesteld. Tijdens de eerste coronagolf werden er ongeveer vijfduizend minder kankerdiagnoses gesteld, zegt de Rotterdamse hoogleraar Carin Uyl-de Groot. Zij voorziet alleen al voor vier typen kanker 1600 extra sterfgevallen in de komende vijf jaar.

De rekensom is razend ingewikkeld. Sommige kosten en baten zijn moeilijk in te schatten, zegt Van den Berg, ook omdat die pas op langere termijn zichtbaar worden.

„Maar het is wel duidelijk dat de totale kosten zo hoog oplopen dat de restricties vanuit een maatschappelijk oogpunt niet langer te verantwoorden zijn.”

Vaccins zijn daarentegen wél een slimme investering, denkt Postma. Uitgaande van een totaalprijs van drie tientjes per vaccinatie voor inkoop en toediening en 10 miljoen ingeënte Nederlanders, komt Postma uit op 50.000 tot 80.000 euro per gezond gewonnen levensjaar dankzij de vaccins. Dat valt dan wél weer binnen wat ’normaal’ is.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Coronavirus
menu