Studente (22) uit Groningen vluchtte halsoverkop weg uit Charkov in Oekraïne: 'We hoorden de bommen inslaan en moesten weg'

Foto: ANP

De 22-jarige Sofia uit Charkov kwam in 2017 aan in Groningen voor haar studie aan de Hanze. Die heeft ze inmiddels bijna afgerond en twee weken geleden is ze tijdelijk teruggegaan naar de Oost-Oekraïense stad om haar zus te helpen met haar bedrijf. Nu zijn ze samen op de vlucht voor de oorlog. ,,We hoorden de bommen inslaan en schietpartijen in het centrum.”

Misschien niet slim om terug te keren naar een gebied waar zoveel spanningen zijn. Maar die zijn er al acht jaar, sinds Rusland en Russische milities huishouden in opstandige regio’s niet ver van Charkov. ,,We konden ons niet voorstellen dat Rusland echt zou binnenvallen en in Charkov is het altijd rustig gebleven, daarom dacht ik dat ik mijn zus wel kon helpen door naar haar toe te gaan. Ik had haar vanwege corona ook al dik een jaar niet gezien. En vorig jaar overleden onze ouders. Dus ik wilde heel graag mijn zus zien.”

‘Dit had niemand verwacht’

In die opvatting staat Sofia niet alleen. ,,Geen enkele expert had dit verwacht”, vertelt ze aan de telefoon vanuit Poltava, de stad waar hun vlucht voorlopig gestand is. Ondanks dat de dreiging de laatste week toenam en familieleden erop aandrongen dat ze moest vluchten, is ze gebleven. ,,Ik wil mijn zus helpen, hoe gevaarlijk ook. Ik zou mezelf het nooit kunnen vergeven als ik haar aan haar lot zou overlaten.”

Dat het meest zwarte scenario toch realiteit wordt, dringt begin deze week door bij Sofia en haar zus. ,,Putin vertelde dat hij de afvallige regio’s als soevereine staten erkent. Dat was het draaipunt en toen ging de klok tikken. Toen hij vervolgens verklaarde dat Oekraïne niet bestond en geen geschiedenis had, vroegen wij ons af of het hem alleen om de bezette gebieden ging of dat hij de hele regio op het oog had. En misschien zelfs wel heel Oekraïne.”

Rusland valt binnen

In de vroege donderdagochtend wordt echter keihard duidelijk wat de intenties van Rusland zijn. Oekraïne wordt vanuit meerdere flanken binnengevallen. In het Oosten, maar ook vanuit het Noorden en Zuiden. Legers rukken op naar de betwiste gebieden, maar ook richting hoofdstad Kiev en de tweede stad Charkov, dat op slechts 35 kilometer van de Russische grens ligt.

,,Om vijf uur werden we wakker gemaakt. Het nabijgelegen vliegveld werd hevig gebombardeerd. Daarna volgde bombardementen op legerbasissen en andere strategische posities in de buurt”, sombert Sofia. Vrijdag vliegen de Russische straaljagers en bommenwerpers opnieuw boven de stad en regio. Dit keer worden ook civiele doelen geraakt. ,,Huizen werden gebombardeerd, burgers overleden.”

De zussen besluiten, net als andere bewoners, om te vluchten naar de parkeergarage onder het flatgebouw. ,,Daar hebben we twee dagen in de auto geleefd. Onder dekens, in de hoop dat die ons zouden beschermen tegen eventueel rondvliegend glas.”

Vluchten

In de parkeergarage beseffen de zussen langzamerhand dat ze niet veilig zijn in Charkov. ,,Onze stad werd na Kiev de belangrijkste prioriteit voor Putin en we zijn omsingeld door de Russische grens.” Het duurt dan ook niet lang voordat de de jonge vrouwen opnieuw bommen horen vallen, maar dit keer in het stadscentrum, dat op een paar kilometer afstand ligt. ,,Daarna volgde de schietpartijen tussen het Oekraïense leger en de Russen. We konden de schoten duidelijk horen. Toen wisten we zeker: het is niet veilig meer, we moeten hier weg nu het nog kon. Als we nog langer zouden wachten, zou vluchten niet meer lukken.”

Maar er is een probleem. De vrouwen zijn alleen. ,,We hadden een man nodig om ons te beschermen, anders konden we niet eens weg”, legt Sofia uit. ,,Maar er waren amper mannen. Een groot deel was aan het vechten tegen de Russen. Anderen beschermden hun eigen familie of waren bang opgepakt te worden als ze ons zouden helpen. Uiteindelijk wilde de ex van mijn zus, een Israëlische man, gelukkig met ons mee. Dat gaf een veilig gevoel.”

Duizenden beren op de vluchtweg

Als de vrijdagavond valt, kruipen ze in de auto waar nog wat benzine in zit en rijden ze weg uit Charkov richting het Westen. Waarnaartoe precies weten ze nog niet. De Poolse grens, de toegang naar de EU, ligt op 900 kilometer afstand. Moldavië is op 600 kilometer afstand dichterbij, maar dat land is geen lid van de EU of NAVO. Niet veilig genoeg, vinden de zussen. Dus gaat het vizier op Roemenië, op 800 kilometer. Net iets dichterbij dan Polen en ook beschermd door de Europese Unie en Navo. En niet onbelangrijk: ze kunnen dan met een boog om Kiev rijden. ,,Van mensen die al gevlucht waren, kregen we te horen dat daar zwaar gevochten werd en dat we een andere route moesten nemen.”

Ze zijn echter nog lang niet Roemenië. Voorlopig zijn ze gestrand in Poltava, een grote stad 130 kilometer ten Westen van Charkov. Sofia: ,,Toen we hier aankwamen zagen we dat de lichten brandden. Dat was al heel wat. Het leven draaide hier nog enigszins door. We wachten nu op een paar vrienden die hier ook naartoe komen. Het is namelijk veiliger om in colonne te rijden dan alleen. En we hebben extra banden en benzine nodig. Daar is moeilijk aan te komen, maar zonder komen we niet weg. Daar zijn we nu druk mee bezig.”

Sofia breekt

Sofia vertelt het allemaal rationeel en komt krachtig over. ,,Wij Oekraïners zijn bazen, we geven niet zomaar op. Putin gaat zich daarin verslikken”, zegt ze meermalen strijdbaar. Maar als ik vraag wat het met haar doet dat haar stad, haar regio, haar land en haar mensen worden verwoest door de oorlog, breekt ze. Huilend: ,,Het is echt verschrikkelijk. Het is ongelooflijk fucked up. Het is onzin. Het is een nachtmerrie en niet te bevatten. Zelfs toen de Russische troepen de grens over gingen, dachten we dat het nog wel mee zou vallen. Maar we zijn in een complete en verwoestende oorlog beland.”

Die snelle en gruwelijke ontwikkelingen zorgen voor een sombere stemming. Des temeer omdat Sofia ziet dat de geschiedenis zich herhaalt. ,,Wij maken nu mee wat Polen in het begin van de Tweede Wereldoorlog meemaakte. Ze werden binnengevallen en niemand deed iets. Ze keken er allemaal van weg. Vervolgens werden andere landen onder de voet gelopen. Dat gaat nu ook gebeuren. Putin stopt niet. Hij heeft al een hap uit Georgië genomen acht jaar geleden. Nu is Oekraïne aan de beurt. Straks pakt hij Moldavië en daarna de Baltische Staten en Polen.”

Wat kunnen we doen?

Uiteindelijk hoop Sofia weer in Groningen te komen, de stad waarvan ze is gaan houden. Het doet haar dan ook ongelooflijk veel goed dat de afgelopen dagen Groningers, Oekraïners en Russen zij aan zij stonden op de Grote Markt en dat zondag een grote vredesdemonstratie wordt gehouden in het centrum. ,,Meer dan steun betuigen en er zijn voor Oekraïners in Groningen, die allemaal familie hier hebben en zich daar grote zorgen over maken, kun je als mens niet doen.”

Van de regering in Nederland, de Europese Unie en NAVO verwacht ze echter wel meer. ,,Wat nu wereldwijd gebeurt is niet genoeg. De NAVO moet per direct het luchtruim sluiten boven Oekraïne zodat Rusland ons niet meer kan bombarderen. Die macht hebben ze en dat is heel belangrijk. Daarnaast moet de Europese Unie ons meer wapens sturen.” En ze vindt dat we geen medelijden moeten hebben met Rusland en de Russen. ,,Zij zijn de enige die alles kunnen veranderen en Putin duidelijk kunnen maken dat deze oorlog niet kan. In 2008 en 2014 stond de Oekraïense bevolking tegen Rusland. Het is tijd dat de Russen dat nu zelf doen. Dan word je maar opgepakt, alles beter dan bommen boven je hoofd.”

Mail Hanze

Tot slot wil ze haar afschuw nog even uitspreken over een mail die ze kreeg van de Hanze. Want die heeft pijn gedaan. ,,We kregen een mail die gericht was aan Oekraïense en Russische studenten. Ze wilden graag een meeting organiseren om ons allemaal te steunen. Wat de fuck, de Russen steunen terwijl zij ons land binnenvallen? De Russen zijn niet het slachtoffer, wij zijn het slachtoffer. Gelukkig kwam vrij snel daarna het excuus, maar het verdriet was al aangericht.”

Sofia is een vanwege veiligheidsoverwegingen gefingeerde naam. De echte naam is bekend bij de redactie

Nieuws

menu