Tankslag in Farmsum: schimmenspel rond een tankenpark

Giftig aardgascondensaat lekte begin oktober weg van het NAM-tankenpark bij Farmsum. Ineens is de stilte doorbroken.

Aan de keukentafel in Farmsum blazen Bram Reinders en Marcel Drenth even uit van een paar hectische maanden. Jarenlang voerden ze een eenzame strijd tegen het NAM-tankenpark ‘om de hoek’, maar sinds augustus is alles anders.

Honderden activisten van milieuplatform Code Rood kwamen deze zomer uit heel Europa naar Farmsum voor een protest tegen de gasindustrie. Op initiatief van Reinders en Drenth. ,,In Amersfoort zaten we voor het eerst met ze aan tafel’’, verklapt Reinders. ,,Daarna hebben we achter de schermen een jaar gewerkt aan de voorbereiding.’’

De dagenlange blokkade door Code Rood zette het tankenpark vol in het nieuws. En de aandacht van de media was nauwelijks geluwd toen begin vorige maand bleek dat 30.000 liter giftig aardgascondensaat was weggelekt via het riool van het tankenpark in het Afwateringskanaal langs Farmsum.

Het patroon van ontkemnnen tot het tegendeel is bewezen, is heel herkenbaar

Sindsdien buitelen de ontwikkelingen over elkaar heen. Kamervragen, woedende reacties van de Farmsumers en het Delfzijlster gemeentebestuur en als klap op de vuurpijl onderzoek van zowel het Staatstoezicht op de Mijnen als Justitie naar de – mogelijk zelfs strafbare – rol van de NAM.

Mea maxima culpa

,,Wij zijn tekortgeschoten’’, erkende NAM-topman Johan Atema eergisteren na vier tumultueuze weken. Zijn mea maxima culpa biedt volgens wethouder IJzebrand Rijzebol voldoende basis om met elkaar verder te gaan. Maar de Farmsumers zijn er nog lang niet klaar mee.

De NAM – toch al flink onder vuur de laatste jaren – bewees zichzelf geen dienst met de hotseknotse communicatie over de weglekaffaire. Eerst ontkende ze dat er een lek was, vier dagen later wezen watermonsters uit dat er toch echt aardgascondensaat in het kanaal dreef. Toen stelde de NAM nog dat het om een eenmalig en beperkt lek ging, maar enkele dagen later bekende ze dat er 30.000 liter aardgascondensaat was weggestroomd uit een overgelopen opvangtank op het tankenpark.

Een enorm lek, dat bovendien al ontstond in de nacht van 2 op 3 oktober, bijna een week voordat de NAM de gemeente Delfzijl bekende dat het tankenpark toch de bron was van de verontreiniging. En o ja: in een jaar tijd waren er in totaal drie lekken. O nee: toch vier, klonk het nog even later. Ook rondom de Code Rood-blokkade, eind augustus, ontsnapte vier dagen lang 5 kuub condensaatdamp uit een drukventiel op een van de tanks.

Dat laatste wisten Drenth en Reinders allang. ,,De commandant van het ME-peloton bij de blokkade meldde ons dat de politie overwoog het tankenpark te verlaten’’, blikt Drenth terug. ,,Agenten hadden geklaagd over hoofdpijn en tranende ogen en een ‘rare’ lucht op het terrein.’’

De politie liet de NAM gasmetingen doen op het park. ,,Ze adviseerden ons dringend om ook te vertrekken als dat onderzoek zou wijzen op een lek. Later volgde de mededeling dat er geen schadelijke concentraties waren gevonden. Maar veel actievoerders zijn toen wel ziek geweest.’’

Het verbaast het Farmsumer duo niets. Het patroon van ontkennen tot het tegendeel is bewezen, is heel herkenbaar. Sinds ze in 2015 hun krachten bundelden in de Werkgroep Aardgascondensaat Farmsum, voelen ze zich als toeschouwers in een Javaans schimmenspel: niets is wat het lijkt en het beeld verandert voortdurend.

Giftig spul

,,Het is ongelooflijk’’, briest Reinders. ,,In een dikke maand tijd lekt er ruim 41 kuub giftig spul weg op een paar honderd meter van Farmsum. En dan zegt de NAM een keer sorry en voor de gemeente is de kous weer af. Terwijl de feiten in de tussentijd alwéér anders blijken: geen drie, maar vier incidenten. En de bodem van deze beerput is nog lang niet in zicht.’’

Ze waren toch al niet erg onder de indruk van de toezichthoudende rol van de gemeente, stelt Drenth. ,,Delfzijl legt de NAM helemaal niets in de weg. Al onze gefundeerde kritiek en al onze vragen worden weggelachen. Als wij inspreken in de gemeenteraad, zie je ze allemaal in hun mobieltjes duiken. Zo’n reactie van Rijzebol ondermijnt het vertrouwen bij de bevolking. Hij zou moeten opstappen.’’

Als het aardgascondensaat niet wordt afgevoerd kan de NAM niet produceren

Met de gespierde en soms onbehouwen kritiek heeft het duo de afgelopen vijf jaar weinig vrienden gemaakt, vooral niet bij bestuurders en beleidsmakers. Dat beseffen ze ook zelf.

Als Don Quichot en Sancho Panza, in wisselende rolverdeling, gaan ze het gevecht aan met wie hun strijd in de weg staat. ,,Wij zijn er niet om bestuurders of de NAM te vriend te houden’’, vindt Reinders. ,,Ik kan alles staven wat ik zeg en als toch het tegendeel bewezen wordt, ben ik de eerste om het recht te zetten.’’

Na de recente incidenten lijkt het politieke tij enigszins in hun voordeel te keren, maar tot dusver moeten Reinders en Drenth het helemaal zelf doen. Honderden uren hebben ze er inmiddels in zitten, vaak zien ze elkaar meer dan hun vrouw. Maar onvermoeibaar mailen, bellen en procedures voeren brengt vaak feiten en documenten boven water die waren bestemd voor een diepe bureaula.

Hoewel: onvermoeibaar? Twee jaar geleden werd het Reinders even te veel. Hij moest letterlijk afstand nemen en verhuisde van Farmsum naar de andere kant van Delfzijl. ,,Ik ben letterlijk gevlucht voor het tankenpark’’, zegt hij nu. ,,Het groeide me boven het hoofd.’’

,,We woonden in de Borgwegflat,’’ blikt Reinders terug. ,,Op pakweg 250 meter van de condensaatoverslag. In die tijd had ik na mijn afkeuring als vrachtwagenchauffeur veel last van chronische pijnen die me nachten uit de slaap hielden. In mijn stoel in de huiskamer kreeg ik nog beter mee wat op het tankenpark gebeurde.’’

De aardbeving van begin 2015

Wat Reinders in die stille nachtelijke uurtjes hoorde en zag, verontrustte de Farmsumer. Vooral na de aardbeving die zich op 6 januari 2015 pal onder het tankenpark in de diepe ondergrond voordeed. Volgens onderzoek zouden nieuwe bevingen geen gevaar voor de omgeving opleveren, maar Reinders zag het aantal alarmmeldingen op de locatie hard oplopen.

,,Twee, soms drie keer in de week ging het alarm af. Dan stond binnen een paar minuten de brandweer voor het hek. Om meestal net zo snel weer rechtsomkeert te maken, want als er volgens de NAM niks aan de hand is komt ook de brandweer het park niet op. En volgens de NAM is er nooit wat aan de hand. Tenzij anders bewezen.’’

Reinders beet zich vast in het Dossier Tankenpark, zoals hij daarvoor al met zijn Facebookplatform Groningers in Opstand in de aardbevingsproblematiek was gedoken. Met volle overgave.

Het werd een obsessie. ,,Dat tankenpark bleek na die beving dus bovenop een breuklijn in de diepe ondergrond te liggen. Die beving van 2015 was nog bescheiden, maar als er echt een zware schok komt, vangen wij in Farmsum de klap op. Die gedachte liet me niet meer los.’’

Uiteindelijk sliep Reinders vrijwel helemaal niet meer. ,,Een paar uurtjes per dag. Ik durfde de kleinkinderen niet meer te laten logeren dus dat gaf ook nog extra spanning thuis. Dat begon me op te breken. Via de huisarts belandde ik bij de psycholoog. Maar pas toen we verhuisden, ging het beter.’’

De ontwikkelingen van de afgelopen maanden geven Reinders en Drenth nieuwe wind onder de vleugels. Zoals de forse bevingen van Huizinge en ’t Zandt een verandering teweegbrachten in de lankmoedige houding ten opzichte van de ongebreidelde aardgaswinning, zo moet het jongste lek in Farmsum het tankenpark uiteindelijk de nek om draaien.

,,Ik ben geen techneut, maar zelfs een simpele vrachtwagenchauffeur als ik snapt dat het niet gezond is als er 30 kuub giftig spul dagenlang door je woonomgeving stroomt.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Video
menu