Universitair docent gezondheidsrecht kraakt coronamaatregelen verpleeghuizen: 'Waarom zou je je vader niet mogen ophalen op Vaderdag om een paar uurtjes bij jou te zijn?'

Veel verpleeghuizen beperken de bewegingsvrijheid van hun bewoners zonder dat daar een goede reden voor is, stelt mr. dr. Brenda Frederiks, die als universitair docent gezondheidsrecht verbonden is aan het UMC in Amsterdam. ,,Minister De Jonge moet in actie komen.’’

Relatief weinig bewoners van verpleeghuizen lijken zich te verzetten tegen het opgelegde coronaregime, aldus Brenda Frederiks. ,,Ik vind de mensen wel erg braaf.’’

Relatief weinig bewoners van verpleeghuizen lijken zich te verzetten tegen het opgelegde coronaregime, aldus Brenda Frederiks. ,,Ik vind de mensen wel erg braaf.’’ Foto: Robin Utrecht

Universitair docent Brenda Frederiks steunt de onlangs opgerichte stichting Stop Onnodige Vrijheidsbeperking in de Zorg (SOVIDZ) van harte. Al sinds 1998 verdiept ze zich in het onderwerp vrijheidsbeperking en dwang in de zorg.

,,Niet alleen is de bewegingsvrijheid behoorlijk beperkt, er is ook allerlei wetgeving opzijgeschoven’’, stelt Frederiks. ,,De Wet zorg en dwang bijvoorbeeld. Die raakt heel duidelijk aan wat nu gebeurt: mensen mogen niet naar buiten en maar heel beperkt bezoek. Het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport heeft gezegd: je hoeft die hele wet niet uit te voeren, maar je moet wel handelen in de geest van die wet. Dat betekent: zo weinig mogelijk ingrijpen en waar mogelijk zoeken naar alternatieven.’’

Zorgcentra moeten volgens genoemde wet dus een hele goede reden hebben om mensen zo in hun vrijheid te beperken, benadrukt Frederiks. ,,Die is er eigenlijk niet meer. Desondanks worden de rechten van bewoners geschonden. In maart was nog sprake van een pandemie en dan gaat natuurlijk het algemeen belang voor. Dat is nu niet meer aan de orde en dus moet je weer individueel bekijken wat je zou kunnen doen. Besturen verschuilen zich te gemakkelijk achter corona.’’

Op de kamer blijven of volledig op slot

Nog steeds hoort Frederiks verhalen van mensen die op hun kamer moeten blijven en van verpleeghuizen die volledig op slot zitten. ,,Besturen nemen het zekere voor het onzekere over de rechtspositie van hun cliënten heen. Maar die bewoners zijn niet helemaal gek. Als die mensen gewoon wilsbekwaam zijn en mobiel zijn, laat ze gewoon lopen en bewegen. Zij begrijpen ook wel dat ze zo veel mogelijk de 1,5 meter afstand aan moeten houden. Dan heb je nog dementerende ouderen, maar ook daar moet je kijken: wat is er mogelijk en wat niet?’’

Een wandeling in de buitenlucht, desgewenst met begeleiding, moet gewoon mogelijk zijn, vindt Frederiks. ,,Het is een fundamenteel recht. Personeelstekort mag geen reden zijn om dat tegen te houden. Dan schakel je maar familie of vrijwilligers in. Daar moet je als instelling maximaal op inzetten. Er is geen noodsituatie meer en natuurlijk moet je dan je handen blijven wassen, eventueel mondkapjes dragen en waar mogelijk de anderhalve meter aanhouden, maar verder denk ik: ik zie het probleem even niet. Sterker, als mensen wekenlang niet meer mogen lopen, dan vergroot je het risico dat ze vallen als ze wél aan de wandel gaan.’’

Weinig bewoners verzetten zich

Toch lijken relatief weinig bewoners en hun familieleden zich te verzetten tegen het opgelegde coronaregime. ,,Mijn ouders wonen nog zelfstandig’’, stelt Frederiks, ,,maar hadden ze wel in een verpleeghuis gezeten, dan denk ik dat mijn vader gewoon had gezegd: ‘Kom op zeg, ik ga fietsen.’ Het verbaast me dat er niet meer bewoners zo denken. Ik vind de mensen wel erg braaf. Waarom zou je je vader niet op mogen halen op Vaderdag om een paar uurtjes bij jou te zijn? Misschien is het de angst, maar het tehuis kan je niks maken.’’

Er zijn verpleeghuizen die na bezoekjes buiten de deur – aan huisarts of familie bijvoorbeeld – de bewoner twee weken in quarantaine zetten, maar ook daar is geen juridische basis voor, benadrukt Frederiks. ,,Dan moet er een specifieke beschikking van de Veiligheidsregio zijn en zo niet, dan kan de bewoner in principe gewoon weglopen.’’

Klagen, al dan niet via de cliëntenraden, is voor bewoners altijd lastig, weet Frederiks. ,,Omdat ze afhankelijk zijn van de zorginstelling. Veel individuele klachten werden in het begin van de coronacrisis ook niet ontvankelijk verklaard – ‘want we hebben corona’ – maar dat neemt niet weg dat je als instelling wel een zorgplicht hebt. Voor cliëntenraden is het in de praktijk lastig om zich bijvoorbeeld te verzetten tegen een bezoekregeling. Die komen bovendien vooral op voor het algemeen belang. Daarom ben ik blij dat bewoners en hun familieleden nu een stem hebben in de onafhankelijke nieuwe stichting.’’

Stapje extra voor minister De Jonge

Minister Hugo de Jonge zou ook nog best een stapje extra mogen doen om de rechten van verpleeghuisbewoners te waarborgen, meent de universitair docent.

,,In het begin vond ik hem wel sterk en daarvoor – als ik het in een cijfer uit moest drukken – zou ik hem een acht willen geven. Nu krijgt hij van mij een zesminnetje. De Jonge mag namelijk best wat meer oog hebben voor individuele belangen. Ik hoor heel veel klachten en denk dus dat hij in actie moet komen en bijvoorbeeld de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) inschakelen om de rechten van bewoners te waarborgen. Gewoon de mondkapjes voordoen en langs die tehuizen gaan. En als het gaat om de aanstaande coronawet: graag wat specifieker formuleren. Dus niet zoals nu: dat de zorgaanbieder bij ernstige vrees de huizen weer dicht mag doen. Dat is veel te vaag. Er zijn meer handvatten nodig en daarbij moet de persoonsgerichte zorg voorop blijven staan.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Coronavirus
Aanrader van de redactie
menu