Versterkingsoperatie in Overschild na drie jaar: 'De huizen zijn straks hersteld, maar het dorp is gescheurd'

Overschild moest het voorbeeld van de versterking worden. Het kon niet groots genoeg. Drie jaar later is het dorp in drieën verdeeld en moeten sommige bewoners geld bij leggen voor hun woning. ,,De huizen zijn straks hersteld, maar het dorp is gescheurd.’‘

Harm en Dianne Blaauw bij hun gehavende boerderij.

Harm en Dianne Blaauw bij hun gehavende boerderij. Foto: Jan Zeeman

Het huis is verzakt. Zo verzakt als wat, zou Harm-Jan de Vries zeggen.

Als hij een knikker in zijn zak zou hebben en die op de grond zou leggen, dan rolt-ie zo van de voorkant naar de achterkant van de woonkamer. ,,14 centimeter verschil tussen de voorkant en de achterkant”, zegt zijn vrouw Maaike. Even steekt hij zijn vinger op. ,,Moet je dit eens zien.” Met alle kracht die hij heeft, rukt de 69-jarige De Vries aan een deur. Met moeite schuurt de deur, vast in de sponning, open. Hoofdschuddend kijkt De Vries naar zijn schots en scheve woning.

Het echtpaar woont aan de Graauwedijk in Overschild. Tussen het Eemskanaal en het Schildmeer, omringd door weilanden. Een dorp in het hart van het aardbevingsgebied. Huizen zijn verzakt. Hebben scheuren. Het dorp wordt aangepakt: 80 procent wordt gesloopt om er iets nieuws voor terug te bouwen. Sloopnieuwbouw heet het al.

Al voor je Overschild betreedt is het duidelijk dat bouwen hier aan de orde van de dag is. Gele borden met zwarte pijlen wijzen het bouwverkeer de weg. Rechtdoor. Op naar de Graauwedijk, Meerweg of Kanaalweg. Aan die straten wonen de inwoners van Overschild. Pak ‘m beet vijfhonderd mensen.

Fonkelnieuwe woningen en huizen die worden afgebroken wisselen elkaar af. Overal wordt gewerkt. De bouwstijlen gaan alle kanten op. Van een strakke bungalow tot een Zweeds huis. In Overschild kan het allemaal. Het dorp geldt dan ook als het lichtend voorbeeld van de versterking. Een inspiratie voor andere dorpen in het aardbevingsgebied. Wie door Overschild rijdt trekt misschien de conclusie dat het ook gelukt is; veel huizen zijn nieuw of staan in de steigers.

Maar wie een spade dieper steekt stuit op verdriet en boosheid.

***

Al 46 jaar wonen Harm-Jan en Maaike de Vries in hun knusse huisje. De afgelopen jaren zagen ze hun woning veranderen. Scheeftrekken. Wie nu in de voorkamer staat wordt er gewoon raar van. ,,Sommige mensen worden zeeziek in dit huis.”

Het is niet dat ze veel vragen. Ze willen gewoon hun huis terug, vertelt De Vries. Haar man knikt. Hij kan die ene keer nog levendig voor de geest halen. Toen die schade-expert langskwam en hem vertelde dat het verzakken door het type huis komt. ,,Ik heb toen dingen gezegd die ik nu niet meer zal herhalen.’’

En dan, met lichte tegenzin en ietwat beschaamd: ,,Ik heb godverdomme gezegd.’’

Zijn vrouw hoort hem aan. Ze is boos. Aan het einde van haar latijn. ,,Al 9,5 jaar zitten wij in de ellende. Laat iemand mij eens uitleggen waarom wij zo lang moeten knokken? Ik ben 68 jaar. Op mijn leeftijd. De mensen die ons dit aandoen ...” Even houdt ze in. Alsof ze schrikt van zichzelf als ze haar stem verheft. En dan zachtjes: ,,Het is gewoon een roversbende.’’

Ze zijn onderdeel van batch 1588 . Een Engelse term voor een groep woningen waarvoor dezelfde regels gelden. Overschild is opgedeeld in drie batches: 1588, 1467 en de restgroep. Dat zijn de huizen in het buitengebied.

Batch 1588 is een bijzondere. In tegenstelling tot de andere batches staat het budget voor de versterking van tevoren vast. 420 miljoen euro trok het Rijk uit voor de sloop en de nieuwbouw van 1588 woningen in de gemeenten Groningen, Eemsdelta en Midden-Groningen.

Dat is door stijgende bouwkosten lang niet genoeg. Afgelopen maand zegde demissionair minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) nog eens 85 miljoen euro extra toe. Met de boodschap dat ze de problemen in het dorp ziet. ‘In Overschild komen verschillende batches en regimes samen, wat leidt tot onrust onder de bewoners’, meldt ze aan de Tweede Kamer.

Hoe is Overschild voor de versterking ingedeeld?

Batch 1467: 29 panden aan de Meerweg, 3 rijksmonumenten (molen, kerk en pastorie) en 3 agropanden in het buitengebied. Batch 1588: 89 panden aan de Graauwedijk, Kanaalweg en 6 panden aan de Meerweg (buiten de kern).

***

Als hij aan het begin had geweten dat hij 80 procent van zijn huis terug zou krijgen had hij een andere keuze gemaakt. Johan Folkersma (40) zegt het tussen het isolatiemateriaal in de hal van zijn nieuwe huis aan de Graauwedijk. De basis staat al. Naast de steigers liggen honderden dakpannen opgestapeld in houten kratten. Ze komen van het oude huis. Johan heeft ze bewaard. Net als het siergrind van de oprit. Dat heeft hij bij elkaar geveegd en in zakken gestopt.

Dat doet hij om geld te besparen. Precies waarom hij samen met zijn vrouw Sandra Folkersma-van der Laan (37) zelf in maart is verhuisd van hun oude huis naar de wisselwoning waar ze nu met hun drie kinderen wonen. Zonder verhuisbedrijf. Gewoon met de aanhanger. Dat bespaarde toch maar mooi 3.000 euro. Dat geld heeft het echtpaar hard nodig. In maart hoorden ze dat ze 150.000 euro tekortkomen voor de bouw van hun nieuwe, aardbevingsbestendige woning.

Hoe dat is gekomen vinden ze nog steeds lastig te begrijpen. Hun nieuwe huis is niet functioneel vergelijkbaar met het oude huis, zo kregen ze te horen van de projectleider van de gemeente Midden-Groningen. Het enige verschil is dat ze twee toiletten beneden hadden en nu één beneden en één boven willen, zegt Folkersma. Maar Bhouwvast, een bouw- en adviesbureau dat de gemeente Midden-Groningen bijstaat, zegt dat ze te groot en te duur bouwen.

Folkersma kan er niet bij. De buitenmuren staan op dezelfde plek. Dan kan het toch niet te groot zijn?

Ook de Folkersma’s vallen onder batch 1588. En dat wringt. De ouders van Johan, die aan de Meerweg wonen, zijn onderdeel van batch 1467. De versterking van die huizen wordt geregeld en betaald door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). ,,Daar is het gegaan zoals het moet’’, zegt hij dan.

Natuurlijk, Folkersma dacht er het zijne van, toen de buren in de wisselwoning in hun nieuwe huis konden en de verhuiswagen voorreed. ,,Hoeven ze niet te betalen. De huur van 1400 euro per maand ook niet. Bij ons gaat dat van het bouwbudget af. Kijk, ik ben blij voor ze. Maar dat binnen hetzelfde dorp mensen verschillend behandeld worden, dat hoort niet.’’

Want het tekort van 150.000 euro, dat zij zelf moeten ophoesten, zit nu in zijn hoofd. Terwijl het enige wat Folkersma en zijn vrouw willen is hun huis terug. Het werd zelfs zo gek dat hij een paar weken verzuimde van zijn werk als vrachtwagenchauffeur en thuisbleef. Hij miste stukken van de snelweg. Zo aan het malen. Hoe betalen we dit? Komt het wel goed?

Zijn vrouw kijkt hem aan als hij erover vertelt. ,,Dan belde hij me ’s ochtends vroeg terwijl hij weet dat ik dan druk met de kinderen ben. Deed-ie anders nooit. Had hij weer ideeën over het huis. Dat komt niet goed zo, dacht ik.’’

***

Harm-Jan en Maaike de Vries kennen het verhaal van de familie Folkersma maar al te goed. Ook zij verhuizen binnenkort naar een wisselwoning, op nog geen steenworp afstand van hun eigen stekje. Twee jaar terug werd hun bouwbudget vastgesteld, waar maandelijks 1460 euro vanaf gaat voor de huur van de wisselwoning. De bouwkosten zijn inmiddels – toch twee jaar verder – flink gestegen.

,,We zullen zeker een jaar in zo’n tussenwoning zitten. Dat is dus 16.000 euro van ons bouwbudget’’, zegt Maaike de Vries zuur. ,,De mensen aan de Meerweg zitten in een andere regeling. Die hebben gewoon alles gekregen. Wij moeten huur betalen. Als je dan het verhaal hoort van Johan en Sandra. Ik wil er niet eens over nadenken wat wij straks moeten bijleggen. Het maakt mij ook niet uit. We hebben het geld gewoon niet.’’

Haar man afgemeten: ,,Slapeloze nachten? Ja, die hebben we er weleens van.”

***

Tussen de wisselwoning en het huis van Johan en Sandra Folkersma zit alleen een sloot. Een bruggetje over en ze zijn er. Er waren dagen dat zij niet over het water wilde. Ze kon niet naar het huis kijken. Te veel zorgen. Stress.

Want het huis moet af. Voor de kinderen. En dus hebben ze de hypotheek verhoogd. Het had niet gehoeven, denkt Johan Folkersma. ,,Als de bouw drie jaar geleden meteen was begonnen had het gekund binnen het budget. Nu zijn de bouwkosten geëxplodeerd.’‘

Het duurt allemaal veel te lang, vinden Johan en Sandra. ,,Het lijkt wel bewust traineren. Ze trekken zoveel geld uit voor adviseurs en zzp’ers.’’ Zij knikt instemmend. ,,De projectleider van de gemeente krijgt er zo gigantisch van langs dat ze maar een mediator voor onze batch hebben ingeschakeld. Die medewerker kan er niets aan doen, maar ik denk alleen maar: die vreet ons geld op.’’

En dan hebben ze nog geluk dat ze niet in het buitengebied wonen, denkt zij dan ook nog eens. ,,Wij doen tenminste nog mee met de versterking. In het buitengebied krijgen ze niets. Wij zijn één dorp. Het is onverkoopbaar dat we zo verschillend behandeld worden. Een gemeenschap wordt in delen opgesplitst. Zo ontwricht je het dorp. De gemeenschap.’’

Het verbaast ze dat alles rond de versterking zo moeizaam gaat. ,,Als je ziet hoeveel geld hier uit de grond is gehaald, dan is dit toch wisselgeld’’, zegt hij dan terwijl hij naar het huis van de buren wijst. Alleen de benedenverdieping staat nog. ,,Onze buurman sloopt zijn huis zelf om geld te kunnen besparen. Waar zijn we mee bezig?’’

Het doet hen verdriet om te zien wat er met het dorp waar ze heel hun leven al wonen gebeurt. ,,De huizen zijn straks hersteld, maar het dorp is gescheurd’’, zegt Johan Folkersma.

***

Ook Jack van Dijk (58) kon in een tussenwoning. maar dat doet hij niet. Hij leeft sinds april in zijn camper. Daarmee pendelt hij tussen zijn kavel en de parkeerplaats voor de wisselwoningen. Hij bespaart 16.000 euro door in de kleine camper te wonen. Dat geld houdt hij liever in zijn bouwbudget. Voor een grotere schuur bij zijn huis aan de Kanaalweg misschien. ,,En anders kom ik niet uit.”

Het was een beetje koud aan het begin, vooral toen de kachel het nog niet deed, maar verder wil Van Dijk niet klagen. Hij blijft nuchter onder zijn situatie. Relativeert het liever. Hij is sowieso niet zo veeleisend. In 2014 overleed zijn vrouw. Sindsdien is hij alleen met zijn hond Doedel. Die kwispelt vrolijk voor de camper, waar hij en zijn baasje slapen.

Groot is het allemaal niet, weet ook Van Dijk. 5 vierkante meter misschien. Een bed. Een klein keukentje. Hij haalt zijn schouders op. Nog een paar maanden. En zo houdt hij geld over voor zijn bouwbudget, memoreert hij nog maar eens.

Al meer dan dertig jaar woont Van Dijk in Overschild. In die tijd heeft hij het dorp zien veranderen. Altijd als hij richting de Meerweg ging, vond hij het wat rommelig daar. Dat is nu strakker en netter, denkt hij als hij de nieuwe huizen ziet. En dat verschil in woningen vindt hij wel leuk. Dat de bouw van de nieuwe woningen gedoe oplevert, bevalt hem minder. Hij heeft met niemand een probleem, maar hoort wel dat buren mot hebben. Met de erfscheiding bijvoorbeeld. Tot rechtszaken aan toe. Dat hoort niet, denkt hij dan. ,,Je moet straks wel weer verder met elkaar.’’

***

Elke dag als Harm Blaauw (47) zijn huis aan de Meerweg verlaat om naar zijn werk te gaan, ziet hij het nieuwe huis van de overbuurman. Het ecologische dak bloeit, de kozijnen staan strak in de lak en zelfs de tuin is al klaar. Dat doet pijn.

Het huis van Harm en zijn vrouw Dianne (45) Blaauw is verre van af. Wie hun woning voor het eerst ziet, moet echt even twee keer kijken. Tussen het woonhuis en het rechterdeel van de schuur zit een groot gat. Je kan zo doorkijken naar de weilanden achter het huis.

Tot vorig jaar stond daar een schuur. Nadat het bouwadvies voor het nieuwe huis vorige zomer binnen was, sloopte hij de schuur. Dan was dat alvast klaar en kon de bouw beginnen. Het liep anders. Een jaar later is nog niets gedaan aan hun huis. ,,Als we dit geweten hadden”, verzucht hij dan. En dan: ,,Ons huis is veranderd. Je krijgt het gevoel dat je niet meer thuiskomt.”

Al meteen toen ze de kaart zagen waarop Overschild in delen was verdeeld voor de versterking dachten Harm en Dianne: dit klopt niet. Alle huizen aan de Meerweg hadden een kleurtje op de maquette. Allemaal. Behalve hun huis. De gemeente had hun boerderij per abuis aangemerkt als agrarische bestemming. ,,Mijn vader had die agrarische bestemming er al in 1980 afgehaald. Het zou allemaal goed komen, werd ons verteld. Wij zouden ook bij de Meerweg horen’’, zegt Harm.

Het kwam niet goed.

Harm en Dianne Blaauw horen er niet bij. Het huis waar ze met hun zes kinderen wonen is nog niet versterkt en dat gaat ook niet op kort termijn gebeuren, vrezen ze. In maart kwam de offerte voor de nieuwe woning. Ze komen 3 ton tekort; 2 ton doordat hun stenen schuur tijdens de inspectie werd aangemerkt en is begroot als houten schuur. ,,Maanden daarvoor hadden wij al een begroting ingediend. Voor bijna hetzelfde huis.. En dan komen ze met: het is functioneel niet vergelijkbaar. De schuur is te stijf. Gek word je ervan.”

Waarvan Harm Blaauw ook gek wordt: die eindeloze stroom aan dikke auto’s. Al die mensen die over de vloer komen. ,,Experts. Woonbegeleiders. We hebben er helemaal niks aan.”

En het enige wat ze vragen is: terug wat we hadden. Alleen kost een stenen schuur – die ze hadden – veel meer dan eentje van hout. Bovendien blijven de bouwkosten maar stijgen. ,,Elke morgen als je wakker wordt is het financiële gat groter’’, zegt zij dan. Even schudt ze haar hoofd. Waarin is ze terechtgekomen? ,,We moeten overal achteraan bellen. Het zorgt voor spanning bij ons thuis. Dat willen we niet. Ook tussen Harm en mij. En de kinderen die onzeker zijn. Die vragen: ‘Mama, wanneer gaat dat gat nou weg?’; ‘Wanneer krijgen we een nieuw huis?’ en ‘Wanneer beginnen we nou?’”

Een ding weten ze zeker: zij gaan het verschil niet betalen. Wethouder José van Schie beloofde hen halverwege mei dat ze het zou gaan oplossen. ,,Twee weken moesten we niks doen. Dan zouden we weer wat horen”, vertelt Dianne. ,,Het is nu eind juli. Ik wacht nog steeds op de wethouder.”

Harm Blaauw zit naast zijn vrouw aan de picknicktafel in de tuin en hij kijkt haar aan. Hij wil niet meer dat ze alleen is als ze over de versterking praat. In het begin deed ze alle gesprekken alleen en was hij aan het werk. Dat was te veel. Nu zorgt Harm dat hij er altijd bij is. Even raakt zij zijn arm aan. Beiden zeggen even niks.

Ook hij kan de zorgen niet altijd aan. Als Blaauw over de versterking vertelt, over het gat in zijn huis, dan wordt hij boos. ,,Waarom moet het allemaal zo moeilijk gaan’’, vraagt hij zich hardop af. Even staat hij op van de picknicktafel en schreeuwt het uit. Zijn vrouw trekt hem weer naar beneden. ,,Je wordt er moedeloos van’’, zegt hij. ,,Dat we met heel het dorp zo hard moeten vechten is niet normaal.’’

Het is pijnlijk voor Harm en Dianne om te zien hoe in de straat andere huizen al wel klaar zijn. Dianne kijkt naar de overkant. ,,Je wordt er elke dag mee geconfronteerd. Ik werk thuis. Ik ben hier altijd. En elke keer als ik mijn straat inrijd en zie dat er aan andere huizen wordt gewerkt, denk ik: waren wij maar zover.’’


Reactie gemeente Midden-Groningen

,,Er is vanuit de gemeente altijd benadrukt dat de verschillende regimes binnen het dorp onwenselijk zijn. In het bestuurlijk proces binnen de rijksoverheid zijn er echter afwegingen gemaakt waardoor het dorp is verdeeld in drie verschillende regelingen die elk hun eigen kaders hebben. Wij vinden dat als gemeente erg vervelend, maar kunnen niets anders doen dan proberen onze bewoners zo goed mogelijk bij te staan en de verschillen zo veel als mogelijk te beperken. Zo zijn er in juni 2021 voor batch 1588 aanvullende afspraken gemaakt tussen het rijk en de regio over deze groep adressen. De gemeente kan de zelf de verschillen niet financieel compenseren. Het klopt dat batch 1588 een mediator krijgt, alhoewel de term mediator eigenlijk niet helemaal juist is. Het gaat om een onafhankelijk gespreksleider voor complexe casussen waarin eigenaren aangeven niet uit te komen met hun beschikbare budget.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Aardbevingen
menu