Wandelen in Veendam in de voetsporen van Anthony Winkler Prins: dominee, schrijver, politicus, dichter en vooral ook encyclopedist

In Veendam kun je letterlijk in de voetsporen treden van een van de bekendste Veenkolonialen: Anthony Winkler Prins. Bibliotheek Veendam en Veenkoloniaal Museum hebben een luisterwandeltocht uitgezet, een zogeheten escapetour.

Perskaart van Winkler Prins.

Perskaart van Winkler Prins.

De escapetour start bij de bibliotheek in Veendam. Onderweg moeten opdrachten opgelost worden om bij de volgende locatie te komen.

Tijd om die eens te gaan lopen met Jeroen Bouland van Biblionet. Een mobieltje, oordopjes en (voor wie wil) pen en papier. Meer heb je niet nodig om mee te doen. Zeker 4,5 kilometer is de wandeltocht langs zes (eigenlijk zeven) plekken in Veendam die gelinkt kunnen worden aan Winkler Prins. De route is in een uurtje te doen.

Al wandelend en speurend krijg je net even een ander beeld van Veendam. Sommige plekken liggen half verscholen in het groen. Andere locaties rijd je normaliter achteloos voorbij.

Luisterwandeltocht

Op elke plek vinden deelnemers een QR code die met een mobieltje te scannen is. ,,Op je scherm verschijnt dan een filmpje met uitleg, een vraag en de mogelijkheid om daarop een antwoord in te vullen. En dan op naar de volgende locatie.’’

Bouland en zijn collega’s van Biblionet hebben het project zelf bedacht, de filmpjes gemaakt, de verhaallijnen uitgewerkt en dat zonder financiële hulp van buiten.

Echt heel moeilijk was het niet een tocht uit te zetten, vertelt Bouland. In Veendam herinnert nog heel veel aan Anthony Winkler Prins (1817-1908). ,,Zijn naam kom je overal tegen. Maar als je vraagt: wat weet je nou van hem, moeten veel mensen het antwoord schuldig blijven.’’

Tijd dus om de bekendste Veendammer (predikant, schrijver, dichter en vooral ook encyclopedist) voor het voetlicht te brengen. En hoe doe je dat in deze coronatijd? Met een (luister)wandeltocht.

,,Iedereen wandelt. Een mooie combinatie. Je beweegt. Je steekt wat op. Wij delen onze kennis en het is leuk. Je bekijkt Veendam met andere ogen’’, stelt Bouland.

Van achter een hek

De geboren en getogen Stadjer, die alweer jaren in Bedum woont, stak zelf ook het een en ander op over de man die wereldberoemd is in Groningen, en zeker in Veendam en omstreken.

Een geboren en getogen veenkoloniaal was Winkler Prins niet. ,,Dat is voor veel mensen toch ook wel een verrassing.’’ Geboren in het Gelderse Voorst studeerde hij in Utrecht natuurwetenschappen en letteren en in Amsterdam theologie. Winkler Prins was al 33 toen hij als doopsgezinde predikant naar Veendam kwam.

Hij kwam te wonen en te werken in de witte pastorie aan het Boven Oosterdiep. Die staat er al lang niet meer.

Er is wel een monument, geplaatst door de Rotary. Hier stonden een kerk en pastorie waar A. Winkler Prins de eerste Nederlandse encyclopedie schreef , valt te lezen. Van achter een hek. De gedenkplek is niet vrij toegankelijk.

We gaan weer op stap. ,,Wat zijn jullie aan het doen? Verkeer tellen?’’, roept een fietser die ons bezig ziet met pen en notitieblok.

Dominee en zo veel meer

Bouland kruipt in de filmpjes in de huid kruipt van Jacob Winkler Prins. Zijn collega Maaike Hermse speelt Elisabeth. Zij zijn twee van de negen kinderen van Winkler Prins. ,,Aan de hand van Jacob en Elisabeth wandelen we langs historische plekken die een belangrijke rol in zijn leven hebben gehad. Spelenderwijs krijg je een beeld van Winkler Prins en wat hij zoal heeft gedaan. Hij was met zo veel dingen bezig.’’

Wat heet. De man was een ongelooflijke duizendpoot. Iemand die aan 24 uur in een etmaal niet genoeg had.

Winkler Prins combineerde zijn beroep van dominee met schrijven, dichten, journalistiek. Hij schreef voor zes plaatselijke kranten. Hij vertaalde en herschreef boeken over de wetenschap en gaf lezingen.

Dat moest hij ook wel. Als doopsgezinde dominee verdiende hij niet genoeg om in het levensonderhoud te voorzien en de studie van de kinderen te betalen.

Selfie bij museum

De wandeling gaat verder langs de vrijmetselaarsloge aan het Beneden Westerdiep in Veendam (‘Winkler Prins is in 1878 medeoprichter van de loge’), het oude stationsgebouw (‘in 1879 richt hij met andere notabelen de Eerste Groninger Tramway-Maatschappij op’).

Alsof dat niet genoeg is sticht hij drie scholen: een kweekschool voor leraressen, een Latijnse school voor meisjes en een Hoogere Burgerschool (‘Veendam wordt de eerste plattelandsgemeente met een HBS’).

Een bijzondere HBS ook nog, waar ook een zeevaartschool zat ondergebracht. ,,Bij restaurant Kielman in de Kerkstraat zie je nog een deel van de muur, met brievenbus, van de zeevaartschool.’’

Wat een informatie. Wat een bevlogenheid had die man die op het Museumplein voor het Veenkoloniaal Museum is geëerd met een standbeeld. Een kunstwerk van kunstenares Christine Chiffrun (’kom, even een selfie maken’).

De gebouwen staan er nog.

Maar wie weet dat Winkler Prins ook nog politicus was? Rond het midden van de negentiende eeuw behoorde hij zelfs tot de meest vooraanstaande Groninger liberalen. Het bekendst is hij natuurlijk van zijn encyclopedie. In Veendam werkt hij van 1850 tot 1882 aan het naslagwerk dat hem in heel Nederland beroemd zal maken.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu