We moeten kiezen tussen vrijheid en vakantie. 'Wat brengt het grootste geluk voor het grootste aantal mensen?'

Twee weken nadat de remmen losgingen worden onze vrijheden alweer beperkt met nieuwe maatregelen. Besmettingen lopen hard op, maar in de ziekenhuizen is het (nog) rustig. Grijpt de overheid vooral in om de vakanties te redden? En mag dat wel?

Foto:

Foto: ANP

Inmiddels zijn we eraan gewend: al bijna anderhalf jaar lang beperkt de overheid onze bewegingsvrijheid om het coronavirus in te dammen. Maatregelen met een juridische basis: de overheid mag verregaande maatregelen nemen ter bescherming van de volksgezondheid.

Nu een groot deel van de kwetsbare groepen in Nederland is gevaccineerd en de zorg niet onder druk staat, is het de vraag of alleen de snel stijgende besmettingscijfers onder jongeren voldoende reden zijn om opnieuw vrijheden te beperken. Of grijpt de overheid hier vooral in om de vakanties te redden van al die Nederlanders die zichzelf deze zomer weer vrij waanden om naar het buitenland te gaan?

‘Zware overschatting van vakantie’

,,Voor het beperken van bewegingsvrijheid moeten zwaarwegende redenen zijn’’, zegt hoogleraar zorgethiek Marian Verkerk. ,,De publieke gezondheid en de toegankelijkheid van de zorg zijn dat. Nu hoor je in de samenleving de roep om maatregelen zodat we niet in het rood gaan en de vakanties in het buitenland gevaar komen. Dat is natuurlijk géén zwaarwegende morele overweging en een grove overschatting van het belang van op vakantie gaan.’’

De wettelijke basis voor de maatregelen blijft wel overeind, zegt noodrechtspecialist Adriaan Wierenga. Ook als de ziekenhuizen leeg zijn. ,,Het argument van de volksgezondheid gaat nog steeds op. Die toename van besmettingen is echt nog onwenselijk. Niet iedereen is gevaccineerd, er is het risico op nieuwe mutaties, je hebt een internationale verantwoordelijkheid.’’

En zelfs als vakanties wél het belangrijkste motief van nieuwe ingrepen zouden zijn, voldoet de overheid aan de eisen van de wet. ,,Vrijheidsbeperkende maatregelen mogen als ze vereist zijn voor de bestrijding van het coronavirus. Dat is natuurlijk nog steeds wat er gebeurt.” Maar Wierenga plaatst wel een kanttekening: ,,Er is ook de overweging van de maatschappelijke impact: zijn de maatregelen noodzakelijk en proportioneel? Dan moet je de vraag stellen: vinden we het nog nódig om het virus te bestrijden als de kwetsbaren gevaccineerd zijn en er weinig covidpatiënten in het ziekenhuis liggen?’’

‘Wat vinden we het meest waardevol?’

Als het overstijgende belang van volksgezondheid vervaagt, komen individuele belangen tegenover elkaar te staan. ,,Dan krijg je een ethisch vraagstuk’’, zegt Elena Cavagnaro, lector duurzaamheid en toerisme aan de Stenden Hogeschool. ,,Wat vinden we het meest waardevol? Genieten in eigen land, of reizen in vrijheid? Wat brengt het grootste geluk voor het grootste aantal mensen? Dan zijn mensen die het zich kunnen veroorloven naar het buitenland te gaan misschien in de minderheid. Aan de andere kant: reizen gaat niet alleen over vakantie. Ik hoop deze zomer bijvoorbeeld om na een jaar eindelijk weer mijn ouders in Italië te bezoeken.’’

Cavagnaro spreekt op persoonlijke titel, niet op basis van onderzoek. ,,Het wegen van belangen is een moeilijk besluit; dat is aan de politiek. Ik hoop wel dat ze breder kijken dan alleen de grote groep vakantiegangers of jongeren die willen feesten. Hoe gaat het in het najaar? Willen we de scholen weer dichtdoen? Wie zijn daar het slachtoffer van?’’

Overheid moet zich niet laten chanteren

De overheid lijkt wel erg de oren te laten hangen naar ‘brood en spelen’, observeert zorgethicus Verkerk. ,,De evenementen, het voetballen, de disco’s, de vakanties. Het moest allemaal in een keer maar weer kunnen. Dat is merkwaardig. De burger wil per se op vakantie naar het buitenland. De overheid moet zich niet laten chanteren.’’

Toch wil ze zeker niet alleen wijzen op de overheid. ,,Wat vaak wordt vergeten is dat we zelf verantwoordelijkheid moeten nemen. Vrijheid is niet alleen maar doen waar je zin in hebt. Hou je aan de basisregels. We zijn de laatste decennia gewend geraakt aan een soort grenzeloos bestaan. Rekening houden met een ander wordt vaak al gezien als een inperking van de vrijheid.’’

Afname kwaliteit van leven

Marcel Bastiaansen, professor in Leisure and Tourism Studies, begrijpt wel dat er zoveel te doen is om de vakanties. ,,Er is veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen vakanties en welzijn. Vooral als je meerdere jaren niet op vakantie kunt, leidt dat tot een afname van de kwaliteit van leven. Dat komt voornamelijk door een gebrek aan nieuwe dingen - die je het meeste vindt in een andere cultuur en klimaat. Nu de vakantie voor een grote groep mensen voor het tweede jaar op rij niet door dreigt te gaan, gaat dat wel optellen.’’

Aan de andere kant is er de vrijetijdsbeleving van met name jongeren die een belangrijke sociale functie heeft. ,,Het uitgaan, de evenementen, dat gaat over het ontmoeten van gelijkgestemden. Dat komt dan tegenover de bredere behoefte aan vakantie te staan. Dat is een ethische en vooral politieke afweging.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu