Werkgevers worstelen met krapte op de arbeidsmarkt en schreeuwen om personeel. Maar tegelijkertijd zijn nog honderdduizenden mensen werkloos. Hoe zit dat?

De krapte op de arbeidsmarkt neemt toe door vergrijzing en economische groei. Werkgevers moeten personeel zoeken met een lampje. Tegelijk zijn er honderdduizenden mensen zonder werk. ‘Cijfermatig is er geen probleem’.

Technisch personeel is haast niet meer te vinden. Op de foto een leerling van de bedrijfsschool van netwerkbeheerder Liander in Leeuwarden.

Technisch personeel is haast niet meer te vinden. Op de foto een leerling van de bedrijfsschool van netwerkbeheerder Liander in Leeuwarden. Foto: archief Niels Westra

In het tweede kwartaal van dit jaar waren er voor elke 100 werklozen 106 vacatures beschikbaar. Een unicum, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Nog nooit was de spanning op de arbeidsmarkt in ons land zo groot. Er kwamen afgelopen kwartaal 82.000 vacatures bij, terwijl het aantal werklozen met 27.000 afnam. De werkloosheid daalde verder tot 3,3 procent van de beroepsbevolking.

Of het nu door de effecten van de uitdovende corona-pandemie komt, de vergrijzing of de economische groei, feit is dat veel werkgevers zitten te springen om mensen. ,,Iedereen die wil werken is nu aan het werk’’, zegt Fabio Lamanna, vestigingsmanager van MF-uitzendbureau in Groningen. ,,Zelfs magazijnmedewerkers en productiemedewerkers zijn haast niet meer te vinden.’’

En dat zijn vacatures waar hij meestal nog kandidaten voor weet te strikken. Echt lastig wordt het met programmeurs en engineers. ,,Programmeurs zijn er niet meer, alle goede zijn naar het westen vertrokken. En engineers moet je ook met een lampje zoeken.’’

Banen voor het uitkiezen

Bij Dienst Uitvoering Onderwijs, met tweeduizend medewerkers een van de grootste werkgevers in Groningen, staat de vraag naar personeel hoog op de agenda. ,,Vooral ict’ers zijn moeilijk te vinden. Er is ook een groter verloop onder medewerkers. Zij hebben de banen voor het uitkiezen. Als het je ergens niet bevalt, kun je zo verder kijken’’, zegt woordvoerder Tea Jonkman.

,,Het is nog nooit zo lastig geweest om mensen te vinden, we merken dat er krapte is in de zorg. We vissen allemaal in dezelfde vijver’’, zegt Kirsten Muntendam van de Zorggroep Groningen. ,,Vooral vacatures voor verpleegkundigen en verzorgenden zijn niet zo makkelijk te vullen.’’

Het Drentse installatiebedrijf De Groot heeft eveneens volop vacatures. ,,Goede mensen zijn altijd moeilijk te vinden, daar is geen pasklare oplossing voor. Maar moedeloos worden helpt niet, dit verandert niet en je moet door’’, zegt Irma Timmer - De Groot, directielid van De Groot Installatiegroep.

Kijken naar vrouwen en jongeren

Het hoofdkantoor van het familiebedrijf met dertien vestigingen in ons land en ruim 850 werknemers, staat in Emmen. Om aan medewerkers te komen, maakt De Groot onder meer gebruik van detacheringsbedrijven. Er wordt verder een beroep gedaan op het netwerk van de eigen mensen en er wordt ook nadrukkelijk naar vrouwen en jongeren gekeken. Scholieren krijgen desgewenst een excursie bij het bedrijf. Bovendien staat De Groot open voor zij-instromers. ,,Laatst solliciteerde er een kok bij ons, die wilde zich laten omscholen. Als zo iemand goed gemotiveerd is, steken we er tijd in. Soms werkt het, soms niet.’’

Ook de bouw zoekt voortdurend naar personeel. ,,Vooral naar werkvoorbereiders en calculators is grote vraag. Dat zijn ook geen beroepen waar je snel in kunt voorzien door zij-instroming’’, zegt Sander Wubbolts, regiomanager Noord van Bouwend Nederland.

Wat het lastig maakt is dat de bouw grillig kan zijn. ,,Het ene jaar is het rennen, het jaar daarna vallen dingen bijna stil. Veel bedrijven hebben geleerd van de vorige crisis en hebben nu een flexibele schil. Gebrek aan mensen kan er wel toe leiden dat bedrijven moeten temporiseren. Je kunt als aannemer niet meer werk aannemen dan je aankan’’, aldus Wubbolts.

Kampioen deeltijdwerken

De Groninger hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse Jouke van Dijk wijst op een andere oorzaak voor het gebrek aan arbeidskrachten. ,,We zijn kampioen deeltijdwerken. En niet alleen bij de vrouwen. Er is geen land waar zoveel mannen in deeltijd werken’’, aldus Van Dijk.

Hij vindt dat werkgevers meer moeten doen om aan personeel te komen. ,,Ze wijzen soms wel heel snel naar het onderwijs. Maar ze kunnen zelf ook veel doen, bijvoorbeeld met werktijden en beloningsstructuren. Voor een deel is het een geldkwestie. Sommige sectoren betalen slecht, zoals de horeca. Veel medewerkers daar hebben ontdekt dat ze elders meer verdienen en dat ze die overstap ook met succes kunnen maken. Bijvoorbeeld naar de GGD. Meer betalen dan je buren helpt je even.’’

Bij het UWV wordt gekeken naar het hele plaatje . ,,Cijfermatig is er geen probleem. Er is geen tekort aan mensen, er zijn nog steeds tallozen in ons land die geen werk hebben’’, zegt arbeidsmarktadviseur Erik Oosterveld van het UWV in Groningen. ,,Er zijn er alleen te weinig die voor honderd procent aan de eisen van de werkgevers voldoen.’’

Deeltijdwerkers met weinig uren

Oosterveld, die trouwens verwacht dat de werkloosheid eind dit jaar wat oploopt als de noodsteun van de overheid aan bedrijven stopt, heeft een punt. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat het onbenutte arbeidspotentieel in ons land fors is met ruim een miljoen mensen in het tweede kwartaal van dit jaar. Het gaat om Nederlanders tussen de 15 en 75 jaar die niet werken maar dat wel willen, of die meer willen werken, zoals bijvoorbeeld deeltijdwerkers met weinig uren en zzp’ers die meer uren willen maken.

De provincie Groningen voert de nationale lijst aan met een niet gebruikt arbeidsreservoir van 10,5 procent van de bevolking. In 2019 bedroeg het cijfer nog 9,8 procent. In het Drenthe is het percentage 8,6 (in 2019: 7,6), in Friesland is het getal 8,8 procent, tegen 8,3 het voorgaande jaar. Van de Nederlandse steden is Groningen met 12,8 procent koploper.

,,De werknemers zijn er wel, maar ze voldoen niet helemaal aan de eisen die werkgevers stellen. Het zit hem er vooral in: wat kunnen mensen en waar komen ze vandaan? Het is de bekende mismatch tussen aanbod en vraag op de arbeidsmarkt’’, constateert de arbeidsmarktanalist.

Grootschalig denken bij om- en bijscholen

Om het probleem op te lossen, zit er volgens hem maar één ding op: om- en bijscholen. En niet een beetje, zoals nu gebeurt, maar massaal. ,,Overheid, bedrijfsleven en onderwijs moeten de koppen bij elkaar steken en plannen maken. Budgetten moeten bij elkaar gevoegd worden. Je moet grootschalig denken’’, zegt Oosterveld.

Gebeurt dat niet, dan voorziet hij steeds meer knelpunten. ,,De krapte op de arbeidsmarkt in Noord-Nederland valt nu nog mee, maar het wordt wel erger. Nog afgezien van de toenemende vraag door de economische groei en de energietransitie gaan werknemers massaal met pensioen. De techniek, de zorg en de bouw: ze vergrijzen allemaal.’’

Bouwers in Groningen kijken wel degelijk naar de grote groep mensen met een ‘rugzakje’ of beperkingen die nu niet werken. De resultaten zijn echter niet altijd om over naar huis te schrijven, hoort Wubbolts. ,,Het gaat vaak mis met de houding en het gedrag, krijg ik terug van leden. Je moet hard werken in de bouw. En je moet je houden aan afspraken en op tijd komen. Helaas is er op deze punten veel uitval. Het heeft er toe geleid dat onze leden wat voorzichtiger zijn geworden.’’

Loon is niet allesbepalend

Bedrijven proberen hun personeel zo goed mogelijk vast te houden, signaleert Lamanna van MF Uitzendbureau. ,,Werkgevers moeten zorgen voor een goede werksfeer. Er is meer aandacht voor de werknemers. Loon is niet allesbepalend.’’

Soms wordt er door concurrenten aan mensen getrokken, ziet Timmer - De Groot. ,,Sommige medewerkers zijn daar gevoelig voor. Wij proberen mensen vast te houden door een goede werkgever te zijn.’’

Bij netbeheerder Enexis, die liever vandaag dan morgen tweehonderd extra monteurs aan het werk zet, is veel aandacht voor het ‘boeien en binden’ van het personeel. ,,We doen alles om medewerkers te behouden. Wie binnen is, proberen we vast te houden. En dan gaat het echt wel om meer dan een bloemetje bij een verjaardag. Zo hebben alle mensen in de techniek deze zomer een extra uitkering gehad’’, zegt woordvoerder Jan Bakker.

Mensen lachen om robots

Toch blijft het tekort aan technisch personeel bestaan, denkt hij. Zou de mensachtige robot waar Teslabaas Elon Musk aan werkt en die straks dankzij kunstmatige intelligentie eenvoudig werk van mensen kan overnemen een uitkomst zijn? Bakker: ,,Mensen lachen er nu om, maar dit zijn wel ontwikkelingen die doorgaan.’’

Keert de wal het schip uiteindelijk niet? Naarmate techneuten en ict’ers schaarser worden, neemt hun beloning immers toe. ,,Wat kun je in een land vol advocaten als niemand de cv-ketel kan repareren? Ik zie dat een beginnende hbo’er bruto 2100 euro verdient, terwijl een 25-jarige loodgieter met twee jaar ervaring al op 3000 tot 4000 euro zit’’, aldus Lamanna.

Uiteindelijk heeft het ook met imago te maken, vermoedt hij. En zullen veel jongeren dus toch niet kiezen voor techniek. ,,Vestigingsmanager en accountmanager klinkt velen nu eenmaal als muziek in de oren.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
werk
Werken
Werkzoekenden
Werkloosheid
Economie
Economie
menu