Winschoter VOC-held Wiebe Hayes verdient boek (Maar pas bij inschrijving van 150 personen gaat de drukker aan de slag)

Tekening van Wiebe Hayes. Foto: Stichting Wiebe Hayes

De beide broers Koos en Johan Mulder van de Stichting Wiebe Hayes bekommeren zich al meer dan twee decennia over het erfgoed van hun held van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Alle gegevens en wetenswaardigheden die ze in die lange periode over Wiebe Hayes boven water hebben weten te krijgen, roepen om een boek in welke vorm dan ook.

Inmiddels is Uitgeverij Profiel uit Bedum bereid gevonden een publicatie onder redactie van de broers Mulder en Harry Bakker aan Wiebe Hayes te wijden. Er gold echter wel een restrictie. Pas bij inschrijving van 150 personen zou de drukker aan de slag gaan met het daadwerkelijk uitgegeven van het boek. De teller staat momenteel op 90, dus minimaal 60 geïnteresseerden moeten nog geworven worden alvorens de uitgave een feit wordt.

De geschiedenis van Wiebe Hayes

Voor wie het verhaal van Wiebe Hayes nog niet kent, er zijn inmiddels monumenten voor hem opgericht, hier de geschiedenis in een notendop. Wiebe Hayes werd vermoedelijk rond 1587 in Winschoten geboren waar kort daarvoor met de slag bij Heiligerlee in 1568 een aanvang werd gemaakt met de Tachtigjarige Oorlog. Wiebe monsterde als soldaat bij de VOC aan en maakte in 1628 zijn eerste zeereis mee naar Nederlands-Indië (toen nog Oost-Indië) op de maiden voyage van het spiegelretourschip de gloednieuwe volgepakte Batavia. Aan boord waren destijds 303 mannen en 38 vrouwen en kinderen ondergebracht. Het schip voer uit veiligheidsoverwegingen in konvooi met nog een aantal andere schepen onder leiding van opperkoopman Francisco Pelsaert.

Hoewel geen zeeman, gaf hij ook leiding aan de schipper Adriaen Jacobsz. Beide heren hadden reeds eerdere reizen met elkaar gemaakt wat op fricties had geleid, waarschijnlijk ook omdat Jakobsz. zich in de leiding van het schip als kapitein gepasseerd voelde door notabene een landrot. Samen met de doortrapte onderkoopman Jeronimus Cornelisz., voordien apotheker uit Haarlem, gooide Jakobsz. het op een akkoordje met het doel te gaan muiten als zich een gunstige gelegenheid voordeed. Nadat Pelsaert ziek was geworden besloten de beide heren met een deel van de bemanning onrust aan boord te veroorzaken.

De Batavia liep op 4 juni 1629 op de klippen

De Batavia liep op 4 juni 1629 op de klippen van de Houtman Abrolhos, zestig kilometer uit de kust van Australië. De schipbreukelingen besloten zich met reddingsboten op de eilanden in de buurt in veiligheid te brengen. Pelsaert vertrok uiteindelijk met een sloep en een jol richting Batavia om hulp te halen. Op de eilanden ontspon zich intussen een drama. Onder leiding van Jeronimus Cornelisz. en een grote groep muiters werden de VOC-soldaten waaronder Wiebe Hayes naar een van de eilanden gedirigeerd in de hoop dat ze daar door gebrek aan voedsel en water zouden omkomen.

Op het eiland waar de meeste drenkelingen naar toe waren gegaan werd door de muiters een ware slachting aangericht waarbij 124 schipbreukelingen het leven lieten. Er werd gemoord en verkracht en er heerste een waar schrikbewind. Wiebe Hayes, hoewel niet hoogste in rang, wierp zich op het andere eiland op als leider van de soldaten. Hij kreeg van gevluchte schipbreukelingen te horen wat zich onder het regime van Jeronimus Cornelisz. op het andere eiland afspeelde. Hij wist het eiland waar hij zat tot het uiterste te verdedigen en de muiters af te slaan.

Uiteindelijk kon hij Cornelisz. gevangen nemen en met hulp van de op het schip Saerdam teruggekeerde Pelsaert werden ook de overige muiters onschadelijk gemaakt. De muiters werden deels ter plekke berecht, een deel later in Batavia. Door zijn heldhaftige optreden werd Wiebe bevorderd en kreeg alle lof toegezwaaid.

Gekopieerde geraadpleegde bronnen

Een veel omvangrijkere versie van het hele relaas zal in het boek terug te lezen zijn. Het aardige van de nog uit te geven publicatie is dat naast het levensverhaal van Wiebe, de tragische gebeurtenissen op de Batavia en de verdere afwikkeling, er in het boek ook ruimte is voor gekopieerde geraadpleegde bronnen. Zo zijn er fragmenten met betrekking tot Hayes opgenomen uit het zogenaamde Pelsaert-journaal uit de VOC-archieven. Deze archieven voor een groot deel berustende bij het Nationaal Archief in Den Haag werden dan ook veelvuldig geraadpleegd. Daarnaast kon dankzij digitale technieken ook gebruik worden gemaakt van de archieven van het Arsip National Republik Indonesië uit Jakarta. Verder zal in het boek een uitgebreide literatuurlijst, met veelal publicaties over de eerste reis van de Batavia, worden opgenomen.

Vergeet niet dat een dergelijke gebeurtenis, door de heren van de stichting geduid als de grootste calamiteit in het tweehonderdjarig bestaan van de VOC, een behoorlijk impact heeft gehad. Reeds in de 1647 verscheen kort na de ramp het boek Ongeluckige Voyagie van ’t Schip Batavia nae de Oost Indien, dat een onvervalste zeventiende eeuwse bestseller werd. Het boek beleefde dan ook vele herdrukken. Ook in de eeuwen daarna zijn tal van publicaties aan de Batavia en de tragische gebeurtenissen tijdens de eerst reis gewijd.

Meer informatie en intekenen

Bent u naar aanleiding van het ingrijpende verhaal geïnteresseerd geraakt in de persoon Wiebe Hayes en de tragische gebeurtenissen tijdens de eerste reis van de Batavia en de latere afwikkeling, kijk dan ook eens op de site www.wiebehayes.nl . Om het boek te realiseren zou het natuurlijk mooier te zijn in te tekenen op ( https://www.profiel.nl/intekenen/ ) van Uitgeverij Profiel in Bedum. Het boek kost bij inschrijving 19,95 euro en telt 122 pagina’s.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Oldambt
menu