‘Vriendelijke’ leeuwen van de gasfabriek waken straks over Ebbingehof Groningen

Joan Stam (links) en Diana Lourens. Foto: Albert-Jan Garama

De twee gevleugelde leeuwen van het stokerijgebouw van de voormalige gasfabriek keren na ruim 100 jaar terug op hun oude plek. Vanaf de Ebbingehof waken ze straks, gepimpt en wel, over een plein in het Ebbingekwartier. Wie was de beeldhouwer van deze leeuwen?

,,Kijk, dat is de nieuwe plek voor de gevleugelde leeuwen.” Joan Stam, voorzitter Stichting Ebbingehof, probeert zich verstaanbaar te maken in het bouwlawaai en zoekt met haar ogen langs hekken, bouwmateriaal en steigerbuizen naar de vooringang van het nieuwe wooncentrum voor 50-plussers. Aan de Ebbingehof in hartje Ebbingekwartier op het voormalige CiBoGa-terrein wordt druk gebouwd. Hard werkende en zwetende bouwvakkers, getimmer en gekletter op een zinderende zomerdag.

De twee ruim 100 jaar oude gevleugelde leeuwen van het stokerijgebouw van de voormalige gasfabriek keren terug op hun oude plek. Niet als zomaar een ‘schouderstuk’, maar als kunstwerk aan de vooringang van de Ebbingehof dat in november de deuren opent.

Praktisch en symbolisch

Van 1909 tot 1961 hadden de twee gevleugelde leeuwen van het stokerijgebouw zowel een praktische als symbolische betekenis. Ze dienden als ‘schouderstukken’ om een uitbreiding op de eerste verdieping te stutten.

Volgens Diana Lourens, beeldbeheerder van Kunstpunt Groningen, heeft de leeuw vanaf de Middeleeuwen - en vermoedelijk al veel eerder - een symbolische betekenis. Ze waren als wachters te zien bij paleis- en kasteelpoorten. In die tijd dacht men dat de leeuw met de open ogen sliep: een symbool van moed en waakzaamheid.

Stam vult aan: ,,De ‘gevleugelde leeuw’ staat symbool voor kracht, spiritualiteit en bezinning. Deze twee stralen dat ook uit. Het zijn zachte leeuwen, niet van die gevaarlijk grommende beesten. Ze lijken vriendelijk te glimlachen. Ik denk trouwens niet dat men vroeger nadacht over de symbolische waarde, ze wilden een gebouw gewoon mooi maken. Een ornament heeft tenslotte ook een decoratieve functie. In plaats van een rechte paal zet je er dan een gebeeldhouwde leeuw neer.”

Indrukwekkende aanwezigheid

De sloophamer velde in 1969 de gasfabriek, die sinds 1961 gesloten was. De twee gevleugelde leeuwen kregen eerst een plek op het CiboGa-terrein, ze verhuisden later naar de gemeentelijke opslag.

De ornamenten van Belgisch hardsteen – ‘dat kan wel tegen een stootje’, zegt Lourens – liepen enige inwateringsschade op en erodeerden in die 100 jaar licht. Na een grondige schoonmaakt beurt worden ze straks, gepimpt en wel, een indrukwekkende aanwezigheid van Ebbingehof en het voorliggende plein.

Lourens zorgde er samen met Stadsbeheer, architect Moriko Kira en Stam voor dat de hardstenen schouderstukken konden worden teruggezet. ,,De gemeente Groningen heeft een aantal kunstwerken in opslag. Als er iets tussenstaat waarvan ik denk dat het interessant is voor een nieuwe plek, dan stel ik dat voor aan de projectleiders van Ruimtelijke Ordening en die hebben weer contact met de architecten. Als je ook nog eens de bewoners erbij betrekt ga je met z’n allen kijken of er wat moois te behalen valt.”

Architect Kira bleek enthousiast over het idee van Lourens en plaatst de gevleugelde leeuwen geheel gefinetuned terug op hun plek, compleet met een zorgvuldig uitgekozen sokkel en een luifel.

Stam: ,,De architect vond het lieve leeuwen die een waardige plek verdienden. Ook al zijn ze oud, ze worden niet zomaar tegen de gevel gekwakt. Sterker nog, ze kon de beelden goed inpassen in het ontwerp en de omgeving van Ebbingehof. Ze krijgen de beste plek met uitzicht op het plein. Het klinkt misschien als ‘dat is even snel te regelen’ maar in feite waren we hier al een jaar of vijf mee bezig. De twee beelden worden na de zomer geplaatst.”

Op zoek naar de beeldhouwer

Uit onderzoek in de Groninger Archieven bleek dat het stokerijgebouw is gebouwd door aannemer Lubbe Oldenburger en mede-aannemers Roelf Jansen en Melle Pehlig. Echter, de beeldhouwer van de gevleugelde leeuwen is onbekend. Lourens: ,,Die twee leeuwen zijn echt heel bijzonder. Je kunt ze zien als ornamenten van toen, wij beschouwen de beelden nu als kunst.”

Om te achterhalen wie de maker is plaatste Lourens onder meer een oproep in de Groninger Gezinsbode. Zij hoopt het antwoord ergens te vinden bij de aannemer. Aannemers werkten destijds, net als vandaag de dag, vaak met vaste onderaannemers en beeldhouwers. De oproep leverde Kunstpunt zo’n veertig reacties op met, inderdaad, aanwijzingen richting de aannemer. Zo kende iemand de achterkleinzoon van Oldenburger, maar de gouden tip met een concrete naam is er nog niet.

Stam: ,,We zijn heel enthousiast dat op precies dezelfde plek een mooi stukje historie terugkomt.” Stam draait zich om en probeert opnieuw de beoogde plek van de twee gevleugelde leeuwen te vinden. ,,Ja, ik ga er straks ook wonen. Daar zie ik naar uit”, zegt ze boven het bouwlawaai uit.

Weet u meer over de beeldhouwer van de twee gevleugelde leeuwen? Stuur een mail naar info@kunstpuntgroningen.nl.



Je kunt deze onderwerpen volgen
Stad
menu