Marine past zeekaarten aan na fout met positie wrak dat kotter Lummetje deed zinken voor kust Texel. ’Alles krom en kapot en aangegroeid, heel heftig’

De UK-165 ’Lummetje’. Foto: Onderzoeksraad voor Veiligheid

Het wrak van de Ruth, dat een rol speelde bij het zinken van de Urker kotter Lummetje, stond niet juist op de door de marine gemaakte zeekaart vermeld. De Lummetje bleef met vistuig achter het wrak haken, sloeg om en trok twee vissers mee naar de zeebodem. De onjuiste vermelding op de kaart heeft echter geen invloed gehad op het verloop van de gebeurtenissen, meent de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Voor de Koninklijke Marine was het zinken van de Lummetje aanleiding om zeekaarten opnieuw tegen het licht te houden. Natuurlijk is de positie van het in de oorlog gezonken vrachtschip Ruth aangepast, maar ook is gekeken naar andere zeekaarten. Daarna zijn bepaalde wijzigingen doorgevoerd. ’De Dienst der Hydrografie heeft een aantal van dit soort afwijkingen geïdentificeerd en in de kaarten gecorrigeerd’, meldt de Onderzoeksraad in het rapport Kapseizen en zinken viskotters .

70 meter meer naar het noordwesten

Het ruim honderd meter lange wrak van de Ruth ligt direct ten westen van de Razende Bol. Op de kaart die in de stuurhut van de Lummetje gebruikt werd, was de positie van het wrak echter anders dan de praktijk op de zeebodem. De Onderzoeksraad schrijft: ’Het ondiepste punt van het boven de zeebodem uitstekende wrak lag ongeveer 70 meter meer naar het noordwesten dan in de kaart stond aangegeven.’

De nacht voor het noodlottig ongeval brachten Jochem Foppen (41) en Hendrik Jan de Vries (27) door aan boord van de Lummetje in de haven van Den Helder. In het nachtelijk donker van 28 november 2019 voeren ze de haven uit om langs de Razende Bol naar zee te gaan. Het ongeluk gebeurde rond kwart voor zes die ochtend.

Uit elektronische vaargegevens blijkt dat de op garnalen vissende Lummetje recht op het wrak afvoer, maar op het laatste moment van koers veranderde om te voorkomen dat de netten vast zouden lopen.

Niet snel genoeg

’Stroom en wind zorgden ervoor dat dit niet snel genoeg ging’, constateert de Onderzoeksraad. ’Tegelijkertijd kon het schip, met de netten onder water, niet verder naar bakboord draaien om zo sneller bij het wrak van de Ruth weg te komen.’ De correctie van de stuurman kwam te laat; de Urker viskotter kapseisde en ging meteen ten onder.

In het stuurhuis van de Lummetje is een papieren zeekaart met nummer 1801.10 uit de 1800-serie aangetroffen. Deze kaarten worden samengesteld door de Dienst der Hydrografie van de marine. Volgens een intern onderzoek van de Koninklijke Marine blijken meerdere factoren een rol te hebben gespeeld bij de verkeerde markering.

Het wrak van de Ruth werd in 2008 voor het laatst onderzocht. Er was een klein verschil met de positie zoals die op dat moment in de kaart stond, maar geen reden voor een Bericht aan Zeevarenden. In de huidige zeekaarten had de juiste positie van de Ruth wel opgenomen moeten zijn. ’Dit is niet gebeurd omdat de meest recente gegevens niet op de goede plek in het systeem van de Hydrografische Dienst waren opgenomen’, staat in het rapport.

Wraksymbool

De Onderzoeksraad heeft onderzocht of de verkeerde positie van het wrak een relevante factor is geweest bij het ongeval. De onderzoekers menen dat het wraksymbool op de kaart de vissers had moeten afschrikken: ’Het wraksymbool van de Ruth zou een cirkelvormig gebied bedekken met, op enkele meters nauwkeurig, een straal van 75 meter. Die cirkel laat zien dat het symbool op de kaart niet het gehele wrak van de Ruth overlapte. Het overlapte echter wel het gedeelte van de Ruth waar de UK-165 (Lummetje, red.) op afkoerste en waar het visnet op vastliep.’ De conclusie luidt: ’De onjuiste positie van het wrak van de Ruth in de zeekaart heeft geen invloed gehad op het verloop van de gebeurtenissen tijdens het voorval met de UK-165.’

Door het slechte weer met hoge golven konden de stoffelijk overschotten van de Urkers pas enkele dagen later door marineduikers geborgen worden. Vanwege allerlei omstandigheden werd de Lummetje een half jaar later geborgen. Het 22 meter lange schip was zwaar beschadigd en vertoonde veel aangroei van zeeflora en -fauna. ,,Dat was heel heftig om te zien”, zegt weduwe Maria Foppen in de documentaire Genacht. ,,Alles krom en kapot en aangegroeid...” Ook nu kwam de kotter weer in de Helderse haven. Bij Damen Shipyards is enige tijd onderzoek gedaan naar het vaartuig. Vervolgens is de Lummetje naar thuishaven Urk gebracht.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Wadden
menu