Aan gezond oud worden kun je wat doen: 'Koester je cellen als je kinderen'

Lang zal ze leven, zingen wij. Klopt, in 2050 zal het aantal 80-plussers verdrievoudigd zijn. Maar de één huppelt met 75 jaar nog in de boksring, terwijl de ander amper uit de voeten kan. Kwestie van cellen! Bioloog Eline Slagboom: „Als je op je zestigste weet dat je biologische leeftijd tachtig is, kun je daar zelf ook nog heel wat aan sleutelen. Koester je cellen als je kinderen!”

Foto: Eran Oppenheimer

Langer zijn we gaan leven, hoera, al hangt daar voor velen wel het prijskaartje van verouderingsziekten aan. Bioloog Eline Slagboom vertelt dat we daar iets tegen kunnen doen. „Zelf, jazeker, al is het ook een kwestie van aanleg. Het goede nieuws is dat we in de toekomst vroegtijdig op kwetsbaarheid kunnen testen, en dan zijn veel kwalen met medicatie en leefstijl te vertragen en zelfs te voorkomen.”

De een wordt anders oud dan de ander

Prof. dr. Slagboom houdt zich al dertig jaar bezig met onderzoek naar de mechanismen van het verouderen. De hoogleraar moleculaire epidemiologie is verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum en voorzitter van DuSRA-VOILA, het grootste Nederlandse samenwerkingsverband op het gebied van verouderingsonderzoek.

 

De een wordt anders oud dan de ander. „De vraag was: als we allemaal even gezond zouden leven, zouden we dan allemaal even oud worden? Dat is niet zo. Lichaamscellen worden gebruikt, dan ontstaat er schade en die wordt gerepareerd. De cel wordt als het ware gerecycled. Voor een goede werking van dit mechanisme is de balans in de cel van belang. Sommige mensen worden geboren met zo’n goed evenwicht dat ze heel gezond oud kunnen worden, en anderen niet. Maar daarmee is je lot niet bezegeld. Mensen kunnen hun eigen cellen meer in balans krijgen door een gezonde leefstijl. Ook ik, op mijn 62e.”

'Wat kapot is blijft kapot'

Eline Slagboom lacht om de suggestie dat je dan dus straffeloos tot je zestigste de beest uit kunt hangen, als je na die datum maar braaf aan de wandel gaat en op groenvoer knabbelt. „Wat echt kapot is, blijft kapot, als het systeem helemaal verprutst is, komt het niet meer goed. Maar we hebben een studie gedaan bij mensen tussen de 60 en 70 jaar die minder calorieën innamen, en meer bewogen. Beslist geen fysieke hoogstandjes, overigens. Na drie maanden maten we aan de vetten en suikers in het bloed af dat ze stukken gezonder waren. Het mooiste was dat mensen vóelden dat ze erop vooruit waren gegaan. Vooral slechte slapers, die ’s nachts beneden aan een kopje thee zaten, sliepen weer veel beter.”

„De boodschap is dat je op elke leeftijd je eigen verouderingsproces kunt beïnvloeden. Koester je cellen zoals je kinderen, daar wil je ook alleen het beste voor. Wil ik wel bij gezegd hebben dat als je aanleg hebt voor verouderingsziekten zoals kanker, je helaas niet alle schade teniet kunt doen.”

Oud worden in je genen?

En aanleg heeft ook een groot aandeel in de wijze van verouderen. „Er zijn wonderbaarlijke families die van generatie op generatie, al drie eeuwen lang, heel oud worden. Ouders, ooms en tantes die minstens 90 jaar worden, hebben tot wel 13 meer gezonde jaren dan hun eigen echtgenoten zonder zulke familieleden. Hun cellen ruimen heel veel schade op, als zij ziek worden, en hun risico daarop is kleiner, dan is hun kans op genezing groter.”

„In onze Leiden Lang Leven-studie hebben we 450 van deze families onderzocht. Omdat deze ouderen zich fysiek goed voelen, zijn ze vaak ook positief gestemd en bewegen ze zich gemakkelijker. Op onze studiedag nam het gros van deze zeventigers de trap en liet de lift links liggen. Dat is uitzonderlijk.”

Medicijnen

Komen we bij haar drijfveer voor verouderingsonderzoek. „Een heleboel mensen halen gezond de 85, maar er zijn ook veel mensen die van binnenuit heel snel verouderen. Of ze nou gezond leven of niet. En dat is oneerlijk. Eigenlijk zouden we aan hun biologie willen sleutelen. Ik kan me voorstellen dat we bij deze ’gewone’ stervelingen de genen die het lange leven stimuleren, een zetje geven. Dan geven we gezonde cellen meer kans en we verwijderen verouderde cellen. In het DuSRA-VOILA-netwerk proberen we de kwetsbaarheid vroeg te herkennen en deze af te remmen met leefstijlveranderingen en door stofjes die de biologische schade herstellen.”

„Aan de buitenkant van een mens is veroudering van cellen niet te zien. Zou bij mij blijken dat mijn biologische leeftijd 80 is, dan zou ik daarvan schrikken. Want ik heb geen klachten en ben jong van geest. Die kwetsbaarheid zit van binnen en mensen voelen dat niet. Aan moleculen is te zien hoe snel iemand veroudert, en dat is eenvoudig en in een vroeg stadium te testen. Maar een test heeft weinig zin zonder medicatie of leefstijlveranderingen. In Amerika zijn ze een stuk gekker op medicijnen die de veroudering afremmen. Hier geven we alleen een pil aan mensen die de diagnose voor een ziekte hebben. Ik vind dat je bij het voorkomen van een snelle veroudering eerst gezonde leefstijl moet adviseren, maar ook die optie van medicijnen moet overwegen.”

Met een lach citeert Eline Slagboom tot slot de Amerikaanse actrice Mae West, die 87 jaar oud werd. „ Ageing is not for sissies  , zei zij. Oud worden is niet voor watjes.”

‘Je moet ook je koppie trainen’

Haar 81-jarige leeftijd beslist niet aan Leonie van Aerde uit Leiderdorp te zien, maar met haar gezondheid heeft ze wat pech gehad. „Een paar jaar geleden had ik een hartaanval en ik slik medicijnen voor mijn bloeddruk en cholesterol. Ik ben sneller moe dan vroeger, want ik heb hartritmestoornissen. Het hielp ook niet dat de sportschool dicht zat. Boven staat een hometrainer, maar ja, dan fiets je nergens heen… Buiten lopen is fijn, maar niet in de regen.”

 

Leonie van Aerde accepteert dat ze niet meer alles kan. „Kwaaltjes komen wel of niet met de leeftijd. Een tante van mij is in april 106 jaar geworden, ze ging twee keer in de week naar yoga, en dan nog een keer naar de sportschool. Tot ze haar heup brak. Ik heb best gezond geleefd, niet roken, niet drinken. Maar o jee, snoepen…” Ze giechelt: „Ik voel me schuldig als ik dat doe, maar het is zo lékker.”

Ze popelt om het leven van voor corona op te pakken. „Ik mis het dat ik niet even naar de Haagse markt kan, dat breekt de dag zo lekker. Een bustochtje, drie daagjes weg. Met het koppie is niks mis. Ik ga straks op uitzending gemist  De slimste mens kijken, hersengymnastiek, je moet je brein ook trainen.”

'Elke dag boksen en hardlopen'

Kwam er iemand van de 75-check bekijken of zijn woning bejaarden-proof was, dacht Theo Warmenhoven ineens: ,,verrek, dit gaat over míj.’’ Topfitte Theo loopt, en misschien is de term rent juister, al driekwart eeuw rond op de aardbol.

Getrainde spieren, geen grammetje vet. Niet gek dus dat Leyden Academy on Vitality and Ageing de IJmuidenaar koos als hun gezicht van 2022. Theo gnuift: „Ik ben laaggeletterd en ik kijk altijd op tegen professoren, maar nu zeggen die dat ze míj bewonderen. Snap ik niks van, maar ik geniet er wel van. Ze prijzen mijn discipline. En hoe ik me altijd, in mijn werk en op vakantie in het buitenland, heb gered zonder te kunnen lezen en schrijven.”

 

„Zegt niks over intelligentie, zeggen zij. Ik schaamde me altijd dat ik niet kon lezen en schrijven, wilde het niet zeggen, dus moest ik veel onthouden. Ik werd er slim in om een ander voor me te laten bestellen in een restaurant, of een formulier in te laten vullen bij de gemeente.”

Tattoo Theo, alleen zijn gezicht en hals zijn onbedekt, staat elke dag om vier uur op. „Drink ik een bak koffie en dan ga ik tippelen. Hardlopen ja. Een uur, soms vijf kwartier. Tien, twaalf kilometer. Zo vroeg is het lekker rustig. Daarna ga ik een uurtje boksen, de sportschool heeft voor mij een boksbal buiten opgehangen. Kom ik terug, pak ik de racefiets.”

Dat rijwiel staat te pronken in de huiskamer die een vrouwenhand verraadt. „Mijn vrouw was een echte Jordanese, ze is elf jaar geleden overleden aan kanker. Met je gezondheid moet je geluk hebben.” Maar hij investeert er ook in. „Niet snaaien, ik kan me ook op de bank gaan zitten volproppen met chocola, maar dan kom ik niet meer overeind. Toen ik 98 kilo woog, nadat ik was gestopt met boksen, deed elke beweging pijn. Niet vreten, niet zuipen, geen drugs. En drie uur sport per dag. De een heeft elke dag een smoes om niet te sporten, ik heb elke dag een smoes om het wel te doen.”

Nieuws

menu