De documentaire 'Tegenwind' laat zien hoe goedwillende mensen worden vermalen in de machinerie van politiek en markt. Geef de economie niet langer voorrang boven het welzijn van burgers | opinie

Makers en drie hoofdrolspelers na afloop van de voorvertoning van 'Tegenwind' in Forum, 12 oktober. Foto: Corné Sparidaens

Wie het eigendom opeist van land, rivieren of wind, pleegt diefstal, stelt René Valkema. Volgens hem moeten we moeten naar een economie gericht op het welzijn van velen, zonder de gerichtheid op winst, en de niet bestaande oneindige groei.

De documentaire Tegenwind, het verdriet van de Veenkoloniën gaat over de diepe frustratie in Oost-Groningen tegen de plannen voor windmolens, plannen die zijn doorgedrukt op basis van een verdienmodel. De economie kreeg voorrang boven het welzijn van burgers, die ook niet betrokken werden bij de opzet van de plannen. Zo stonden zij in hun ‘gevecht’ op achterstand, en konden dat niet meer ombuigen in hun voordeel.

Vrijheid is een groot goed in Nederland. Toch is hier geen sprake van vrijheid. De inbreuk op de leefomgeving, zonder betrokkenheid, is een vorm van despotisme dat bestond in het ancien régime van voor de Franse Revolutie.

Ook het vertrouwen in de rechtspraak kreeg een enorme deuk, wat doet denken aan het toeslagenschandaal. Zonder wettelijk overtuigend bewijs, kwam de rechtbank tot een veroordeling van actievoerders. Een bestuursrechtspraak die de overheid volgt. Ook dat was de praktijk in de aanloop naar 1789.

In Denemarken deelt iedereen mee

In Denemarken deelt iedereen mee en is wettelijk voorgeschreven dat burgers betrokken moeten zijn in de plannen voor windenergie. In Nederland zet de overheid vinkjes of ze hebben voldaan aan hun informatieplicht. Het verdrag van Aarhus schrijft voor hoe inwoners vanaf het begin betrokken moeten zijn.

Onze overheid heeft gefaald. Het is bizar om te zien hoe goedwillende mensen worden vermalen in de machinerie van politiek en markt. Een overheid die geen oog heeft voor de gerechtvaardigde zorgen van betrokkenen en nooit hun alternatieven in overweging wil nemen, nodigt daarmee actievoerders uit om in verzet te komen. Dat gaat vaak ludiek, maar soms ook verdergaand.

Naast het gebrek aan menselijk maat, is in mijn ogen de grootste boosdoener het ‘eigendom’. Volgens de logica ‘wat ik maak is van mij’ kan iets dat los staat van menselijke inspanning niet iemands bezit zijn. Wie het eigendom opeist van land, rivieren of in dit geval de wind, pleegt diefstal, precies zoals ik diefstal zou plegen wanneer ik iets in bezit neem dat door iemand anders is gemaakt. Veel economen hanteren dit principe: onder anderen Henry George, Proudhon en Marx.

Overheid ontvreemdt belastinggeld

Waarom zou een grondeigenaar/boer voor drie windmolens op zijn land (samen 60m2 grondgebruik) 120.000 euro netto per jaar voor de duur van 20 jaar moeten ontvangen? Waarom zou de exploitant van de windmolens een gegarandeerd rendement moeten halen van 8 procent voor een reeks van jaren? De overheid ontvreemdt belastinggeld voor het algemeen welzijn, en sluist het door naar de markt voor private welvaart. Hier gaat iets vreselijk mis.

Wat we nodig hebben is een economisch systeem dat profijt uit eigendom verbiedt zonder ontmoedigend te zijn voor de ondernemingsgeest. We geven de grondeigenaar/boer een vergoeding voor de grond die hij ter beschikking stelt, zoals bij de plaatsing van hoogspanningsmasten. Een bedrag van ongeveer 1000 euro. We geven de bouwer van de windmolen de prijs inclusief een normale winstpremie voor het maken daarvan.

De stroom die wordt geproduceerd door de wind leveren we als gemeenschap samen aan het energiebedrijf die het verspreid over het net. Alleen zo creëren we draagvlak, werken we aan solidariteit, en krijgen we een economie gericht op het welzijn van velen, zonder de gerichtheid op winst, en de niet bestaande oneindige groei.

Ingenieur René Valkema is oud-raadslid voor het CDA in de gemeente Haren

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nieuws

Meest gelezen

menu