Bussen vallen uit, passagiers staan voor niks bij de halte. Investeer in beter openbaar vervoer | opinie

Buschauffeurs voeren actie voor een betere CAO. Foto: ANP / Sem van der Wal

Het openbaar vervoer verslechtert door bezuinigingen. Dit dupeert passagiers, maar ook buschauffeurs die in flexbanen blijven hangen. Ze gaan de postbodes achterna, zegt Edwin Kuiper.

Vrijdag staakten FNV leden voor een betere CAO en tegen een verdere afbraak van het openbaar vervoer. De dagen dat er niet gestaakt wordt, leggen de OV-bedrijven en provincies het openbaar vervoer zelf voor een groot deel stil. Dat klinkt cynisch, maar het is de dagelijkse werkelijkheid.

Dagelijks verschijnen wel berichten over personeelstekort. Uitval ritten, hoog ziekteverzuim, bezuinigingen op het openbaar vervoer, verdwijnen van bussen uit dorpen. Het lijkt een opeenstapeling van problemen, veroorzaakt door een zwalkende overheid en OV-bedrijven. Die hebben alleen maar een winstoogmerk hebben, het vervoeren van passagiers lijkt een noodzakelijk kwaad.

Vrijbrief bezuinigingen door provincies

Door corona heeft het streekvervoer veel te lijden gehad. Dorpen raakten afgesneden van het openbaar vervoer, lijnen werden geschrapt en ‘gestrekt’ (er wordt alleen nog over de hoofdwegen gereden). Taxibusjes gingen grote bussen vervangen. De lijst van voorbeelden is onuitputtelijk. Vakbond FNV Streekvervoer constateert dat de verslechtering van het OV al lang voor corona is ingezet. Het lijkt erop dat OV bedrijven een vrijbrief van de provinciale politiek hebben gekregen om de bezuinigingen gestalte te geven.

FNV Streekvervoer maakt zich grote zorgen. Ten eerste is er voor de reiziger sprake van een slechtere bereikbaarheid. Enerzijds als gevolg van het schrappen, en verder uithollen van buslijnen in dunbevolkte gebieden. Anderzijds door het extreem hoge rituitval de laatste maanden. Dit loopt dit uit de hand. Passagiers staan voor niks bij de haltes te wachten.

Passagiers haken af

OV-bedrijven bezuinigen op inzet van materiaal en personeel. Hierdoor verlaten nog meer mensen het openbaar vervoer. In sommige steden wordt soms wel een kwart van de buslijnen niet gereden. Dit zorgt ervoor dat nog meer reizigers, waardoor een neerwaartse spiraal ontstaat.

De OV-bedrijven etaleren hun enorme rituitval en zeggen daarmee tegen de overheid: wij komen niet uit met onze centen, kom maar met meer geld over de brug. Deze strijd tussen bedrijven en overheid dupeert reiziger en werknemer nog meer.

Recent onderzoek van Jasper van Doormalen van NHL Stenden Hogeschool laat zien dat waar er een slecht OV netwerk (gecreëerd) is, passagiers vaak afhaken. Een hoogwaardig OV-netwerk zorgt er dus voor dat er weer meer gebruik wordt gemaakt van het OV.

Consequenties passagiers

Een aantal voorbeelden hoe het openbaar vervoer (bewust?) om zeep wordt geholpen door politiek en OV-bedrijven:

Stadsdiensten in Emmen zijn uitgekleed. Op lijn 59 tussen Exloo en Borger worden bewust taxibusjes ingezet. Op deze route liggen Het land van Bartje in Ees en in Drouwen het Drouwenerzand. Te vaak worden versterkingsritten niet ingezet. Voorbeelden? Veel gestrande passagiers tijdens het vervoer naar Groningen op Koningsdag. De laatste weken blijven er ook tientallen tot honderden passagiers staan op de kade in Lauwersoog, doordat er te weinig bussen worden ingezet.

Voorts ontstaan er personeelstekorten doordat veel OV bedrijven er van alles doen aan om de sector onaantrekkelijk te maken. Uitzendkrachten worden zo lang mogelijk in de flex gezet, het liefst nog langer dan 18 maanden. Stromen uitzendkrachten eindelijk in, dan krijgen ze als beloning minder uren aangeboden door de OV bedrijven. Veel medewerkers ervaren een inkomen dat niet als ‘leefbaar’ wordt ervaren.

OV-Bedrijven willen interne flexibiliteit, werknemers plukken daar de zure vruchten van. Dat houdt in dat bedrijven liever 10 buschauffeurs hebben die over 5 dagen 32 uur werken, dan 10 buschauffeurs 40 uur aan te bieden. Als alle buschauffeurs een contract van 40 uur wordt aangeboden, kan er al een flinke stap worden gemaakt om het personeelstekort aan te pakken. Een gevolg van personeelstekort is werkdruk, het gevolg daarvan is een hoog ziekteverzuim. Tel uit je winst als je volwaardige contracten aanbiedt. Geen rituitval van buslijnen door minder personeelstekort, minder hoge werkdruk en lager ziekteverzuim.

En de buschauffeur?

Veel OV-bedrijven roepen in de media dat het hoge ziekteverzuim door corona komt, insiders weten dat dit onzin is. Corona is ook in andere sectoren en ook als je bedenkt dat de buschauffeur meer risico loopt, kun je niet verklaren dat het ziekteverzuim tot vier keer zo hoog is als het landelijke gemiddelde.

Daarnaast is het personeelsbeleid van de bedrijven de oorzaak van de hoge werkdruk. Het gevolg is een ziekteverzuim van rond de 20 procent. De oplopende personeelskrapte veroorzaakt een nog hogere werkdruk en dit zorgt voor een nog onbetrouwbaardere dienstregeling. Dit werkt ontmoedigend om in het streekvervoer te blijven werken. Het is een neerwaartse spiraal. Hoe komen we hier uit?

Investeren in openbaar vervoer

Volgens vakbond FNV Streekvervoer moet er echt geïnvesteerd gaan worden in het streekvervoer. Acceptabele werktijden, werkdruk omlaag, leefbaar loon en goede contracten moeten weer de norm worden. Het tij moet keren. Willen we de postbode achterna, die vroeger fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden genoot en tevens daarbij zijn bijdrage kon leveren aan gezin en maatschappij? Maar die tot voor kort als ZZP-er werkte, met zeer onregelmatige werktijden, met loon ver onder de maat, zonder pensioen, zonder bescherming bij werkloosheid?

Openbaar vervoer is een basisbehoefte van onze samenleving. Maar in de huidige situatie zijn de reiziger en de werknemer volledig de pineut. Terwijl onze overheid, onlangs nog uit de woorden van minister Rob Jetten, de burgers aanmoedigt om juist meer het OV te gaan gebruiken.

Edwin Kuiper is bestuurder van FNV Streekvervoer

Nieuws

menu