Opinie: Solidariteitsfonds detailhandel broodnodig

De oproep van het kabinet om vooral thuis te blijven zorgde voor lege winkelstraten. Foto Archief Siese Veenstra

De online detailhandel bloeit, maar veel winkels hebben het moeilijk. Een solidariteitsfonds, mede gevoed door een bezorgbelasting, kan uitkomst bieden.
Lees meer over
Opinie

De detailhandel is een van de grotere sectoren in Nederland. Huishoudens geven ongeveer een derde van hun inkomen uit aan zaken als boodschappen, mode, elektronica en doe-het-zelfspullen. Dat doen ze grotendeels nog in fysieke winkels, al groeien de webwinkels het snelst. De branche zet jaarlijks ongeveer 110 miljard euro om en biedt werkgelegenheid aan bijna 1 miljoen mensen. Opvallend is de kleinschaligheid van de fysieke detailhandel: het zijn kleine teams die het merendeel van de 95.000 winkels runnen. De meeste zaken hebben een omzet van maximaal 1 miljoen euro per jaar.

Covid-crisis pakt asymmetrisch uit

De Covid-19-uitbraak heeft grote effecten op de detailhandel. Er zijn winnaars en verliezers. Met name onlineretailers groeien hard. Onlinegiganten als Amazon en Bol hebben in het eerste kwartaal een omzetstijging van ongeveer 40 procent gehaald en het tweede kwartaal zal nog beter zijn omdat de lockdown in de meeste landen pas vanaf half maart is ingezet. Illustratief voor deze ontwikkeling is dat de beurskoersen van bedrijven als Amazon en Takeaway al weer op pre-corona niveau zijn, terwijl de HEMA op de rand van de afgrond staat.

Het advies van het kabinet om vooral thuis te blijven en drukke plekken te mijden, pakte sterk in het voordeel van onlinespelers uit. Mensen die thuisblijven pakken immers wat sneller de laptop of iPhone om digitaal te shoppen. Natuurlijk, ook partijen als Bol.com en Picnic moeten hard werken om de extra drukte allemaal aan te kunnen, maar het is duidelijk dat dit zogenaamde black-swan event voor deze bedrijven betekende dat zij de wind fors in de rug hebben gekregen.

Maar er zijn ook partijen die tegen de wind in moeten trappen. Het thuisblijven van de consument treft met name een flink deel van de traditionele detailhandel genadeloos. En dat is extra zuur, want veel zaken waren pas net hersteld van de financiële crisis van 2008. Ook heeft de detailhandel nauwelijks geprofiteerd van de economische groei, omdat de afgelopen kabinetten de collectieve lasten sterk hebben laten stijgen van 36 naar ruim 39 procent. En geld dat niet in de portemonnee van huishoudens zit, besteden ze ook niet.

Lokale retail zorgt voor sociale cohesie

We zouden deze ontwikkeling kunnen afdoen met zinsneden als ‘de markt doet haar werk’, maar dat vinden wij te kort door de bocht. De lokale retail heeft een grote maatschappelijke waarde, die veel verder reikt dan hun winst- en verliesrekening. Niet alleen zorgt deze sector voor gezellige en kleurrijke binnensteden, ook spelen deze winkels een belangrijke rol in het behoud van lokale banen. En dat is toch iets anders dan een baan als orderpicker in een online fulfilment center ergens op een industrieterrein in Almere of Eindhoven. Als we niet tijdig ingrijpen, verpieteren veel winkelcentra en binnensteden, temeer daar er ook al veel horeca zal wegvallen. Niemand zit echt te wachten op deze ontwrichting.

Solidariteitsfonds voor fysieke retail

Wij pleiten daarom voor de oprichting van een solidariteitsfonds om fysieke winkels een steun in de rug te geven. En dat fonds moet verder gaan dan de NOW-regeling. Veel ondernemers lijden namelijk schade doordat de omzet zo sterk is teruggelopen dat deze de vaste kosten als huur, elektriciteit en derving van de voorraad niet voldoende dekt.

Het invoeren van een bezorgbelasting op online bestellingen die thuis worden afgeleverd, zou dit fonds kunnen vullen. En passant remt dit de ongebreidelde groei van allerlei bezorgbusjes in onze straten. Daarnaast zou er tijdelijk een verplichte huurkorting moeten komen ter grote van de teruggang in de omzet. Ook de overheid kan een duit in een solidariteitsfonds doen, tenslotte krijgt KLM ook staatssteun. Een bijdrage in een solidariteitsfonds is overigens wat anders dan het redden van specifieke ketens, zoals de HEMA. Hier pleiten we zeker niet voor, omdat retailketens vaak niet alleen vanwege corona in de problemen komen. En zij zijn zeker niet belangrijker dan de duizenden winkeliers die zo belangrijk zijn voor de noodzakelijke ‘couleur locale’. Kortom gelijke monniken, gelijke kappen. Tenslotte kunt u ook zelf een duit in de zak doen: shop lokaal nu het weer mag en houd uw stad vitaal!


Laurens Sloot is hoogleraar Ondernemerschap in de detailhandel, LRO-leerstoel RUG; Peter Verhoef is decaan FEB en hoogleraar Marketing een de Rijksuniversiteit Groningen.

Nieuws

menu