Opinie: Europese Unie moet Orbán tot de orde roepen

De Hongaarse leider Viktor Orban (rechts) met de Poolse premier Mateusz Morawiecki afgelopen donderdag bij een persconferentie in Boedapest. Foto: Andrzej Lange

De regeringen van Polen en Hongarije breken de rechtsstaat af. De Europese Unie moet pal staan voor het behoud ervan.

Hongarije en Polen hebben hun veto uitgesproken over de door de Europese Unie (EU) voorgestelde begroting van 1,15 biljoen euro voor de komende zeven jaar en over het Europees herstelfonds van 750 miljard euro. Hoewel deze landen de grootste begunstigden van de begroting zijn, verzetten hun regeringen zich met hand en tand tegen de rechtsstatelijke voorwaarden die de EU in opdracht van het Europees Parlement heeft vastgesteld. Hoewel zij weten dat zij de rechtsstaat op flagrante wijze schenden, willen ze niet opdraaien voor de gevolgen daarvan.

Het is niet zozeer het abstracte begrip van de rechtsstaat waartegen de Hongaarse premier Viktor Orbán en in mindere mate Jarosław Kaczyński, de feitelijke heerser van Polen, zich verzetten. Voor hen vormt de rechtsstaat een praktische beperking van hun persoonlijke en politieke corruptie. Het veto is een wanhopige gok van deze twee seriële overtreders.

Ongekende stap

Het was ook een ongekende stap. Op een moment dat Europa lijdt onder een gevaarlijke tweede golf van Covid-19-besmettingen, brachten zij de vertegenwoordigers van de andere EU-landen in verwarring. Maar toen de schok voorbij was, bleek bij nadere analyse dat er ook een manier is om het veto te omzeilen.

Als er geen overeenstemming wordt bereikt over een nieuwe begroting, zal de oude begroting die eind 2020 afloopt worden verlengd, elk jaar opnieuw, net zo lang tot er wel overeenstemming is. Hongarije en Polen zouden op grond van deze begroting geen betalingen meer ontvangen, omdat hun regeringen de rechtsstaat schenden.

Veto omzeilen

Op dezelfde manier zou het herstelfonds kunnen worden geïmplementeerd via een procedure voor nauwere samenwerking, zoals lid van het Europarlement Guy Verhofstadt heeft voorgesteld. Als de EU deze weg inslaat, zouden de veto’s van Orbán en Kaczyński kunnen worden omzeild. De vraag is of de EU, wellicht met de Duitse bondskanselier Angela Merkel voorop, hiertoe de politieke wil kan opbrengen.

Omdat ik van Hongaarse afkomst ben, maak ik me vooral zorgen over de situatie in het land van mijn geboorte, waar ik al meer dan dertig jaar actief ben als filantroop. Orbán heeft in dit land een uitgebreid ‘kleptocratisch’ systeem opgebouwd om het land van onder tot boven te beroven. Het bedrag waarmee hij zijn familie en vrienden heeft verrijkt, is moeilijk in te schatten, maar veel van zijn bloedverwanten zijn buitengewoon rijk geworden. Orbán gebruikt nu de nieuwe golf van covidbesmettingen om de Hongaarse grondwet en de kieswet (opnieuw) te wijzigen en zich met constitutionele middelen te verschansen als minister-president voor het leven. Dat is een tragedie voor het Hongaarse volk.

Truc

Laat ik een paar voorbeelden geven. Orbán heeft enorme hoeveelheden overheidsgeld, in totaal bijna 2,4 miljard euro, overgemaakt aan een aantal particuliere stichtingen die hij indirect controleert. Door een slimme constitutionele truc haalt Orbán deze middelen nu definitief uit het publieke domein; er zou een twee derde meerderheid van het parlement voor nodig zijn om ze terug te geven aan het Hongaarse volk.

Tegelijkertijd probeert Orbán te voorkomen dat hij verantwoording moet afleggen voor deze stappen. Hij neemt maatregelen om een herhaling van de lokale verkiezingen van vorig jaar te voorkomen. Zijn partij, Fidesz, verloor toen de controle over de gemeentelijke overheden van Boedapest en andere grote steden. Orbán doet sindsdien zijn uiterste best om Boedapest financiële middelen te ontnemen. In andere steden met lokale overheden die niet door Fidesz worden gecontroleerd, zijn de omstandigheden vergelijkbaar.

Regels wijzigen

De Hongaarse oppositiepartijen proberen dapper Orbán uit te dagen, door een gemeenschappelijke lijst van kandidaten voor de algemene verkiezingen van 2022 op te stellen. Maar hun kansen op succes zijn beperkt, omdat Orbán de regels op korte termijn kan veranderen, wat hij al verschillende keren eerder heeft gedaan. En nu de pandemie ook Hongarije in zijn greep heeft en in Boedapest een avondklok geldt en soldaten op straat patrouilleren, is hij van plan de kieswet te wijzigen.

Daarnaast oefent Orbán bijna volledige controle uit over het platteland, waar de meerderheid van de bevolking woont. Hij controleert de informatie die de mensen krijgen en in veel dorpen is het stemmen niet geheim. Er is vrijwel geen manier waarop de oppositie er kan zegevieren.

Alleen de Europese Unie kan helpen. De middelen van de EU zouden bijvoorbeeld naar de lokale autoriteiten moeten gaan, daar waar in Hongarije nog steeds een functionerende democratie bestaat, in tegenstelling tot wat er op nationaal niveau gebeurt.

De EU kan het zich niet veroorloven te marchanderen met de voorwaarden die het behoud van de rechtsstaat moeten garanderen. Hoe zij op de uitdaging van Orbán en Kaczyński reageert, zal bepalen of zij overleeft als een open samenleving die trouw is aan de waarden waarop zij is gegrondvest.


George Soros is filantroop, voorzitter van Soros Fund Management en de Open Society Foundations en auteur van onder meer ‘In Defense of Open Society’.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
menu