Veel kiezers twijfelen en kiezen met pijn in het hart voor één partij. Oplossing: geef iedere kiezer niet één, maar tien stemmen | opinie

Rode potloden liggen klaar in een stembureau in Staphorst. Foto: Vincent Jannink

De keuze is reuze, maar volgens veel kiezers sluit geen enkele partij precies aan bij hun voorkeuren. Geef iedere kiezer daarom niet één, maar tien stemmen, zegt Simon Otjes.

Het was de opvallendste poster van deze verkiezingen: ‘Meer Lilian & Lilianne & Sigrid & Jesse’. Het was een rare poster voor een van de vier partijen (GroenLinks) om campagne mee te voeren. Maar deze poster sluit wel aan bij hoe veel kiezers naar de politiek kijken. Veel kiezers voelen sympathie voor meer dan een partij. Ze stemmen niet meer altijd op dezelfde partij.

Twijfelen tot het laatste moment

In het huidige kiesstelsel waarbij iedereen één stem heeft, wisselen daarom veel kiezers tussen partijen. Ze twijfelen tot het laatste moment en kiezen dan met pijn in het hart voor één partij. Een groep kiezers twijfelt en wisselt tussen linkse partijen als PvdA, GroenLinks en de SP.

Soms valt het kwartje richting de sociaaldemocraten, soms richting GroenLinks en soms richting de socialisten. Dat kan afhangen van verkiezingsthema’s, leiders en de kansen op kabinetsdeelname.

Een andere groep kiezers overweegt rechtse partijen als CDA, VVD en PVV. Het grensverkeer daartussen is beperkt. De SP en de PVV wisselen soms kiezers uit en D66 kan zowel uit het linker- als het rechterblok kiezers winnen.

Enorme keuze

Kiezers hebben bij deze verkiezingen een enorme keuze, tot wel 37 partijen. Toch zijn er veel kiezers die aangeven dat geen enkele partij precies aansluit bij hun voorkeuren. Zeker kiezers die kritisch zijn over immigratie én over de ongelijke verdeling tussen arm en rijk hebben het lastig.

Zij kunnen kiezen voor een partij die minder migranten wil toelaten, maar die wat hun betreft niet ver genoeg gaat in het herverdelen van inkomen tussen rijk en arm, of voor een partij met een sociaal profiel die wel meer vluchtelingen toe wil laten.

Niet langer loyaal aan één partij

De vraag is of we onze politieke instituties niet moeten aanpassen aan de manier waarop kiezers in de politiek staan: kiezers zijn niet langer loyaal aan één partij, maar hebben juist warme sympathie voor meerdere partijen. Hun standpunten passen niet precies bij de programma’s die partijen aanbieden.

Mijn voorstel is: geef kiezers niet één stem bij de verkiezingen maar geef iedere kiezer tien stemmen. Ze mogen die zo verdelen over partijen als ze zelf willen. Ze kunnen alle stemmen aan één persoon op één lijst geven of verdelen over meerdere kandidaten op verschillende lijsten. Ze kunnen hun stem geven aan bijvoorbeeld het onderwijsgezicht van D66 én de veiligheidswoordvoerder van de VVD.

Niet helemaal nieuw

Dit idee is niet helemaal nieuw: dit gebeurt al in Luxemburg, Honduras en El Salvador, en in sommige Duitse deelstaten. Onderzoek onder Nederlandse kiezers laat zien dat zij een dergelijk systeem begrijpen en er goed mee om kunnen gaan.

Mensen meer dan één stem geven kan positieve effecten hebben: Het kan leiden tot betere inhoudelijke vertegenwoordiging. Kiezers kunnen hun stem zo spreiden dat ze op alle thema’s die voor hen belangrijk zijn goed vertegenwoordigd worden. Zo kunnen ze bijvoorbeeld uiting geven aan hun linkse opvattingen over de economie én hun conservatievere opvattingen over immigratie.

Strategisch stemmen

Er zijn nu grote wisselingen in de Tweede Kamer. Kiezers hebben een stem en zetten deze vaak strategisch in. Ze willen een bepaald kabinet mogelijk maken. Daarom kan een partij plots sterk winnen. Dit effect kan gematigd worden door mensen meer stemmen te geven.

Iemand die de vorige keer PvdA heeft gestemd maar nu wil dat Kaag premier wordt, moet onder het huidige kiesstelsel helemaal van PvdA naar D66 overstappen. Als deze persoon tien stemmen heeft, kan de balans van 7 stemmen voor de PvdA en 3 voor D66 naar 3 voor de PvdA en 7 voor D66 over gaan. Dat zorgt voor minder extreme schommelingen.

Campagne minder negatief

Er bestaat ook de mogelijkheid dat de campagne minder fel en negatief van toon wordt. Nu moeten partijen alles op alles zetten om die éne stem van iemand te winnen. Daarbij worden soms andere partijen, hun plannen en hun kandidaten in een negatief daglicht gesteld.

Omdat kiezers nu hun sympathie voor meerdere partijen kunnen uiten en niet meer gedwongen worden om één te kiezen, zal het voor partijen minder slim zijn om negatief campagne te voeren.

Lossere relatie

Kortom, zo’n stelsel van meerstemmigheid sluit volgens mij goed aan bij de lossere relatie tussen kiezers en politiek. Het kan een betere vertegenwoordiging geven aan de mening van kiezers. En het kan zorgen voor een positievere toon in de campagne.


Simon Otjes is universitair docent aan de Universiteit Leiden en onderzoeker bij het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen van de Rijksuniversiteit Groningen

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
menu