Elke Nederlander heeft het recht en de plicht om verdraagzaam te zijn | opinie

Een leerling van de Johan de Witt Scholengroep tijdens de herdenking bij de Erelijst van Gevallenen in het gebouw van de Tweede Kamer in Den Haag. Foto: ROBIN VAN LONKHUIJSEN

Sinds de moord op Pim Fortuin in 2002 is het Nederlandse debat gekaapt door allerlei identiteitsdiscussies, stelt Anastasia Romanov. Om weer echt samenhorig te worden, hebben we volgens haar een verandering in denken nodig. Ze pleit daarom voor een aanpassing van artikel 1 in de Grondwet.
Lees meer over
Opinie

Voor de ene persoon geldt dat Nederland vooral voor Nederlanders is die hier geboren en getogen zijn. Vlaggenvertoon, het volkslied zingen bij aanvang van de schooldag, een canon van de Nederlandse geschiedenis en natuurlijk Zwarte Piet zijn enkele elementen die daar bij horen.

Alles moet gezegd kunnen worden

De vrijheid van meningsuiting is het belangrijkste aspect van artikel 7 uit de grondwet. Alles moet gezegd kunnen worden, op elke toon en ongedacht de impact die het heeft op de ander.

Wrijving levert glans in het debat, openheid is juist goed voor de uitkomst.

Naast deze stroming die gebaseerd is op de maximale vrijheid van meningsuiting, ontstond er in deze periode tegelijkertijd een stroming van allerlei minderheidsgroeperingen die beschermd willen worden om zich volledig te kunnen uiten. De legitimatie van de claim om zichzelf te zijn ligt voor deze groeperingen in artikel 1 van de Nederlandse grondwet.

Deze stroming wil pijn voorkomen, of pijn uit het verleden hersteld zien. Zij legt hiervoor de verantwoordelijkheid uitdrukkelijk en volledig neer bij degene die de pijn heeft veroorzaakt.

Artikel 7 is ondergeschikt aan artikel 1

Artikel 1 is voor hen waar de bescherming in ligt om hen niet langer pijn te doen. De vrijheid van meningsuiting van artikel 7 is ondergeschikt aan dit artikel 1, alhoewel in concrete acties iets anders getoond wordt.

Een breed gedeelde observatie is dat de Nederlandse samenhang, op samenlevings- en politiek niveau wordt gegijzeld door beide stromingen. Bijvoorbeeld in de discussies rondom Zwarte Piet, de plaats van de islam in onze samenleving en rond gendergelijkheid.

Beide stromingen hanteren de methode om individuen, groepen of organisaties die uit de andere stromingen komen, publiekelijk aan te pakken met scherpe bewoordingen, of juist te boycotten met een groep omdat het niet goed voelt. Mij doet dat denken aan de methodes voor andersdenkenden en -gelovigen in de autocratische en dictatoriale systemen van de voorbije eeuwen.

Verschillende kijk op pijn

Mijn analyse is dat deze situatie tot stand komt omdat beide stromingen een andere definitie van verdraagzaamheid (tolerantie) en onderscheid (discriminatie) hanteren. Bovendien kijken beide stromingen fundamenteel anders aan tegen pijn en de omgang hiermee.

Voor de een is pijn juist iets wat je de ander mag aandoen voor groei, terwijl de ander juist claimt dat pijn vermeden moet worden omdat het de individu beperkt in groei.

Beiden claimen het absolute gelijk. Deze opstelling zorgt voor een steeds verder escalerende negatieve spiraal van verharding en polarisatie tussen mensen. Het antidiscriminatie beginsel uit artikel 1 leidt tot escalatie in plaats van de-escalatie van onze gehele samenleving.

Wat voor artikel kan de-escaleren?

Maar wat voor artikel zou kunnen de-escaleren? Welk artikel vat de kern en kracht van de Nederlandse samenleving samen? Wat is de afspraak die we onbewust met elkaar hebben gemaakt?

Met welke formulering, met welke strekking, kan iedere Nederlander zich optrekken in een spiraal naar boven? Welk artikel zorgt voor een kentering in het gedrag van dag tot dag? Welke formulering zorgt ervoor dat we weer samen komen, dat er weer meer samenhang is?

Op 31 december 1564 hield Wilhelmus van Oranje-Nassau zijn beroemde ‘Oudejaarsrede’, waarin hij openlijk en duidelijk pleitte voor gewetensvrijheid van de onderdanen. Tot zijn dood zou hij telkens blijven oproepen tot verdraagzaamheid. Die formule was vervolgens eeuwenlang de basis voor de eenheid tussen alle groeperingen in onze samenleving.

Verdraagzaamheid de kern van ons allemaal

Verdraagzaamheid vertelt daarmee ons verhaal uit het verleden, het heden en het geeft een richtlijn voor de toekomst. Verdraagzaamheid geeft onze diepgevoelde nationale en internationale erkende identiteit weer. Het is de kern van ons allemaal – hier geboren of later terechtgekomen. Daarom hierbij mijn voorzet voor het nieuwe grondwetsartikel:

Artikel 1 – Verdraagzaamheid

Elke Nederlander heeft het recht en de plicht om verdraagzaam te zijn naar de andere Nederlander(s). Verdraagzaamheid is het gedrag waar u als Nederlander zich openstelt voor alle anderen, alle wrijving die daarbij ontstaat accepteert en middels uw levensbeschouwing uw vermogen om te verdragen vergroot.


Anastasia Romanov ging tot 2020 door het leven als Bregtje Visser. Ze zet zich in om transpersonen een plek te laten vinden op de arbeidsmarkt. Zij studeerde in Groningen en woont in Lissabon.

Nieuws

Meest gelezen

menu