Ook in Frankrijk zorgt de macht van het grootkapitaal voor meer scheefgroei. Gek genoeg gaat het hier nauwelijks over bij de Franse verkiezingen | opinie

Macron tijdens de vorige Franse presidentsverkiezingen, in 2017. Foto: Shutterstock

Scheefgroei leidt tot maatschappelijke onrust, stelt Armand Leenaers. Hij verbaast zich erover dat bescherming van werkenden en sociaal zwakkeren geen onderwerp is bij de Franse verkiezingen.
Lees meer over
Opinie

Zondag 10 april vindt de eerste ronde plaats van de presidentsverkiezingen in Frankrijk. Het land dat zo graag leiding geeft aan Europa is dit halfjaar voorzitter van de Europese Unie. Frankrijk bezet bovendien een permanente zetel met vetorecht in de Veiligheidsraad en is de enige overgebleven kernmogendheid binnen de EU.

Emmanuel Macron nam het initiatief in het contact met Poetin tijdens de Russische invasie van Oekraïne, nadat hij eerder had gepleit voor versterking van Europa (strategische autonomie).

Net als zijn voorgangers neemt hij een voorbeeld aan de grondlegger van de huidige Vijfde Republiek, Charles de Gaulle. De eigenzinnige generaal die 10 jaar president was, voerde het motto van de Franse Revolutie (vrijheid, gelijkheid en broederschap) opnieuw in. Dat militaire macht belangrijk is, hoefde niemand hem uit te leggen. Maar hij wist tijdens de Tweede Wereldoorlog waar hij voor vocht: een vrij en onafhankelijk Frankrijk. Als politicus stuurde hij aan op een Europa der vaderlanden. Gebaseerd op verzoening met erfvijand Duitsland en op gepaste afstand van de Amerikanen en de Britten.

Groot onderhoud dringend gewenst

Groot onderhoud van deze idealen is echter dringend gewenst, en niet alleen in het Frankrijk van de gele hesjes die zich verzetten tegen de gestage afbraak van de naoorlogse verzorgingsstaat. Dit kroonjuweel was het resultaat van de sociale strijd tegen ongelijkheid in de negentiende eeuw. Vrijheid was het perspectief voor de twintigste eeuw en dan zou broederschap volgen.

Lange tijd leek het inderdaad die kant op te gaan. Nadat het Westen in 1989 de Koude Oorlog had gewonnen, brak het neoliberale tijdperk aan. De Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama sprak van het einde van de geschiedenis. Er was geen beter systeem dan de liberale, westerse democratie met een vrijemarkteconomie.

Dat liep vrij snel uit op een grote teleurstelling. Op het Verdrag van Maastricht, de euforische jaren negentig en de komst van de euro volgde de bijna-implosie van het mondiale financiële stelsel in september 2008.

Marktmechanisme verre van onfeilbaar

Spoken uit het donkere verleden van Europa doemden op met de Russische invasie van Oekraïne. Deze geopolitieke ontwikkelingen vertellen ons dat de onzichtbare hand van het marktmechanisme verre van onfeilbaar is. Overheden (dus burgers) kregen eerst de rekening gepresenteerd van wat roekeloze bankiers hadden veroorzaakt. Nu is het de nalatigheid van Europese leiders die zich afhankelijk hebben gemaakt van een autocratisch Rusland en een geliberaliseerde energiemarkt, die ons lelijk opbreekt.

Econoom Thomas Piketty, ook al een Fransman, maakte recentelijk naam met zijn omvangrijke onderzoek naar ongelijkheid. Zijn bevindingen komen erop neer dat het rendement op kapitaal per definitie hoger is dan de economische groei.

Hij noemt huizenbezit als voorbeeld. Het gevolg is dat rentenierende rijken als vanzelf alsmaar rijker worden. Het is niet moeilijk te voorspellen dat dergelijke scheefgroei leidt tot maatschappelijke onrust, tenzij de overheid ingrijpt en werkenden en sociaal zwakkeren in bescherming neemt tegen de macht van het grootkapitaal.

Over scheefgroei gaat het niet

Gek genoeg gaat het hier nauwelijks over bij de Franse verkiezingen. Links is hopeloos verdeeld en rechtse kandidaten als Marine Le Pen hameren op migranten en veiligheid. Het biedt Macron een uitgelezen kans zich met typisch Franse grandeur als Europees staatsman te manifesteren.

Broederschap dan maar? Misschien het moeilijkst te realiseren ideaal. Frans Timmermans schreef er tijdens de vorige vluchtelingencrisis een pamflet over waarin hij opriep te luisteren, te verbinden, te vertellen en te verheffen.

Helaas zit het menselijk tekort ons daarbij in de weg. Brute machtspolitiek en waanbeelden over andere volkeren domineren een wereld waarin belangen uiteindelijk de boventoon voeren. Om dat te veranderen, als het ooit lukt, hebben we idealen nodig. Het streven naar liberté, egalité en fraternité heeft sinds 1789 niets aan relevantie ingeboet.

Armand Leenaers is historicus

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nog geen toegang tot PREMIUM, abonneer je hier

Nieuws

menu