Sport 'moet' omdat je gezond 'moet' blijven en fit 'moet' zijn. Maar bewegen is een cadeau aan jezelf: gun daarom jezelf het geluk van bewegen | opinie

Bewegen maakt gelukkig. Illustratie: Maarten Huizing

Sport en bewegen zijn voor nagenoeg alles een oplossing, stelt Marijn de Vries. Volgens haar zijn er tal van goede initiatieven, alleen missen ze zonder bundeling échte impact. Ze pleit voor een Chef de Mission leefstijl en bewegen.
Lees meer over
Opinie

Een roepende in de woestijn. Zo voel ik me al twee jaar. Het ene moment kan ik ervan uit mijn vel springen. Het andere moment leg ik me er maar bij neer. Steeds vaker, de laatste tijd. Omdat het zo moedeloos maakt. En ik me zo machteloos voel, als eenling.

Maar ik ben geen eenling. Er zijn meer mensen die er zo over denken. Die ook verzuchten: hoe kunnen ze het nu niet zien? Hoe kunnen ‘ze’ niet zien dat een gezonde leefstijl met voldoende sport en bewegen de énige manier is om de impact van een pandemie op een duurzame manier te dempen?

Hoe kan het dat ‘we’ zo weinig waarde hechten aan juist datgene dat ons fysiek en mentaal weerbaarder – ja, gelúkkiger maakt? Aan dat wat ons bindt als we het samen doen, of als we zoals nu van de Winterspelen genieten, door alle bevolkingslagen en bubbels heen?

Onze sportverenigingen lopen leeg, onze unieke vrijwilligersstructuur staat extreem onder druk – en niemand lijkt zich te realiseren welk belangrijk stuk sociaal cement daarmee dreigt te verdwijnen.

Zelfbevestiging

Op mijn dertigste ging ik een experiment aan: kun je nog profwielrenner worden op die leeftijd? Dat slaagde. Ik heb zes jaar lang op het hoogste niveau gefietst. Misschien heb ik juist daardoor ‘iets doen met je lichaam dat je niet voor mogelijk hield’ heel bewust ervaren.

Het heeft me een gelukkiger mens gemaakt, fysiek, maar vooral ook mentaal. Meer in balans. Zelfbewuster, en meer met beide benen op de grond.

We zeggen vaak dat sport ‘moet’ omdat je gezond ‘moet’ blijven, en fit ‘moet’ zijn. Maar ik geloof erin dat bewegen een cadeau is aan jezelf. En dat elke stap er eentje is.

Wat ik zie als mensen door sport en bewegen hun grenzen verleggen, is voor mij als in de spiegel kijken. Met iedereen gebeurt hetzelfde als wat ik ervaren heb. Zelfbevestiging. Geluk. De een bereikt dat door de Mont Ventoux te beklimmen, voor de ander is een kilometer wandelen al zo’n prestatie.

En daarom is het intens zonde dat we juist het sporten en bewegen de afgelopen twee jaar zo moeilijk hebben gemaakt.

Natuurlijk begrijp ik dat we het land in het begin van de pandemie op slot gooiden. Er was nog zoveel onbekend. Maar na verloop van tijd hadden we toch op z’n minst een beetje kunnen gaan nadenken over wat we eigenlijk aan het doen waren, met de algemene gezondheid van de mens.

Maar nee, zelfs tijdens de derde lockdown die nog maar net voorbij is bleef de McDonald’s open, en ging de sport dicht. Omdat hamburgers eten kennelijk essentieel is, en alles wat de lichamelijke en geestelijke gezondheid bevordert – sporten en bewegen, ontspannen, anderen ontmoeten – niet.

Binnen blijven, thuiswerken, scholen, sportclubs en cultuur dicht betekende dat grote groepen volwassenen en kinderen het grootste deel van de dag achter een scherm op hun kont zaten. Te veel aten. En steeds moeilijker in beweging te krijgen waren – omdat stilzitten nu eenmaal tot nog meer stilzitten leidt.

Coronadoden

Even wat cijfers daarover, allereerst uit de Sportdeelname Index van sportkoepel NOC*NSF: ruim zes miljoen Nederlanders (39 procent van de bevolking) hebben in de laatste maand van 2021 helemaal niet gesport. Met kinderen en jongeren tot en met 18 jaar is het nog veel dramatischer gesteld. Een ruime meerderheid (59 procent) is veel minder of helemaal niet meer gaan bewegen. Waar ik nog veel meer van schrok: Nederlanders van 4 jaar en ouder brengen dagelijks gemiddeld 9 uur (!) zittend door, en in tijden van beperkingen of lockdown nog meer.

Door veel zitten overlijden 5,3 miljoen mensen per jaar veel te vroeg – tegenover de ongeveer 1 miljoen coronadoden vorig jaar. Elke mens die te vroeg overlijdt is er natuurlijk een te veel, en ik vind het zo jammer dat onze focus zo selectief is. Dat maakt de noodzaak van naar de juiste oplossing kijken niet zichtbaar.

Ongemakkelijke boodschap

Corona is nog niet voorbij, het aantal mensen met een welvaartsziekte (diabetes, hart- en vaatziekten en overgewicht) groeit en dat drukt (bijna) ondraaglijk op onze gezondheidszorg.

Want hoewel het een ongemakkelijke boodschap is, moeten we niet vergeten dat met name overgewicht de afgelopen twee jaar tot grote problemen leidde. De gezamenlijke intensive cares (stichting NICE) zijn eind 2021 tot de conclusie gekomen dat 80 procent van de mensen met corona op de ic overgewicht heeft – een BMI van 25 of meer. 40 procent heeft zelfs ernstig overgewicht – een BMI van 30 of meer. Overigens is het feit dat de helft van de Nederlandse bevolking overgewicht heeft op zich al schrikbarend, natuurlijk.

Nooit was de noodzaak om vanuit gezondheidsoogpunt zoveel mogelijk mensen in beweging te krijgen kortom zo groot.

Gezonde leefstijl

Nu is dit probleem oplossen veel complexer dan ‘val gewoon wat af’. Net zoals ‘ga gewoon zelf een rondje rennen’ een veel te simplistische reactie is op het sluiten van de sportsector.

Mensen hebben elkaar nodig voor een gezonde leefstijl, die daarbij – als het aan mij ligt – op elke denkbare manier gestimuleerd zou moeten worden. Overal, en extra in gebieden en wijken waar mensen automatisch naar ongezond voedsel grijpen en weinig bewegen, uit armoede en sociale achterstand.

Begin op de basisschool, of zelfs al op de kinderopvang. Leer kinderen wat gezond eten is. Maak gezond voedsel goedkoper, en ongezond voedsel duurder. Laat kinderen zo jong mogelijk bewegen onder begeleiding van een vakdocent. Laat ze veel buitenspelen. Ga op zoek naar wat kinderen leuk vinden om te doen. Jong geleerd is oud gedaan. Investeer in sport als middel, in plaats van sport als doel.

Schulden aflossen

Een mooi voorbeeld uit Den Haag hoorde ik van lector Impact of Sport Frank van Eekeren: in achterstandswijken wordt gesport met mensen in de schuldsanering. De instanties waren aanvankelijk zeer sceptisch. Die mensen moeten hun schulden aflossen, hoezo zouden buurtsportcoaches met hen moeten gaan sporten? Maar wat blijkt: door het sporten ontstaat er ruimte in het hoofd, meer overzicht en een makkelijker aflossingstraject.

Van dit soort voorbeelden waarin sport kan bijdragen aan een oplossing zijn er veel meer – en ze hebben allemaal nog een gemene deler: door nieuwe mensen te ontmoeten, ontstaan nieuwe sociale verbanden, en dat draagt bij aan begrip voor elkaar en levensgeluk.

Investeer in een omslag in denken. Elk mensenlichaam is gemaakt om te bewegen, dus ik geloof niet in ‘sporten is niks voor mij’. Daarin zit veel te veel dat ‘moeten’ besloten. Het zweten, het jezelf pijnigen, het presteren. Sport gaat niet om presteren – tenzij je topsporter bent, of zelf heel graag presteren wilt.

Sporten en bewegen gaat om jezelf levensgeluk gunnen. Dat het gezond is, is een fantastische bijvangst. We moeten veel meer gaan beseffen dat een stukje fietsen of een korte wandeling voor iemand die dat nooit doet, misschien wel veel meer telt dan een marathon lopen voor een geoefende hardloper. We moeten ons gaan realiseren dat ‘bewegen’ veel belangrijker dan ‘sporten’ is. Eenmaal in beweging, komt dat sporten wellicht vanzelf. En anders maar niet. Lekker bewegen is al meer dan genoeg.

We zouden sport en bewegen als integraal onderdeel moeten zien van alles wat we doen. Beleidsterreinoverstijgend, ook. Sport en bewegen is een oplossing voor bijna alles, al vóór, maar ook zeker ná corona.

Maar het probleem is: sport is van iedereen, en daarmee tegelijkertijd van niemand. Er zijn zoveel initiatieven die stuk voor stuk geweldig zijn, maar ze zijn als los zand: zonder bundeling missen ze de échte impact.

Het zou me een lief ding waard zijn als iemand het eigenaarschap van sport heel stevig vastpakt, en dan niet alleen als het om Olympische medailles draait. Wat mij betreft is het hoog tijd dat er naast een Chef de Mission topsport ook een Chef de Mission leefstijl en bewegen wordt aangesteld.

En investeer miljarden, in plaats van miljoenen zoals nu wordt gedaan. Te duur, vindt u? Ik zou zeggen: kijk eens naar wat de coronapandemie ons heeft gekost.

Marijn de Vries is historicus, publicist, ex-profwielrenner, wieleranalist en organisator van fietsevenementen

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nog geen toegang tot PREMIUM, abonneer je hier

Nieuws

menu