Door twee jaar corona en de oorlog in Oekraïne gaat Afrika erg moeilijke en gevaarlijke tijden tegemoet | opinie

‘In totaal 27 landen in de wereld zijn voor meer dan 50 procent afhankelijk van Rusland en Oekraïne voor hun behoeften aan graan.’ FOTO EPA

Twee jaar corona hebben in Afrika huishoudens verarmd en sociale verbanden verzwakt, stelt Jan de Boer. Door de oorlog in Oekraïne dreigt er volgens hem nu ook nog hongersnood.
Lees meer over
Opinie

Veel Afrikaanse landen hebben tijdens de algemene vergadering van de Verenigde Naties geweigerd om zich uit te spreken over de Russische invasie in Oekraïne, om zo te laten weten dat deze oorlog niet hun oorlog is. Het continent voelt echter al wel de effecten daarvan, met de verhoogde prijzen van voedsel en energie. Dit kan niet op een slechter moment komen; twee jaren pandemie hebben de huishoudens en de staatsbudgetten als het ware uitgewrongen.

De belangrijkste zorg betreft de voedselvoorziening van het continent. Rusland en Oekraïne zijn de belangrijkste leveranciers van graan en de vrees voor tekorten hebben de prijzen vanaf het begin van de oorlog omhoog doen vliegen.

Noord-Afrika is hieraan in het bijzonder blootgesteld, omdat het volledig afhankelijk is van import. In Egypte bijvoorbeeld, met zijn 102 miljoen inwoners, is brood een essentieel onderdeel van de voeding. Het land importeert meer dan de helft van het door de bevolking geconsumeerde graan en van deze aankopen komt ongeveer 80 procent uit Oekraïne of Rusland. De Egyptische regering heeft daarom tijdelijk de export van graan, meel en linzen verboden en overweegt het brood nog meer dan nu het geval is (2,5 miljard euro per jaar) te subsidiëren.

Duizelingwekkende staatsschuld en grote droogte

In andere Noord-Afrikaanse landen is de situatie niet beter. Zo heeft Tunesië, dat het brood ook subsidieert, weinig of geen handelingsvrijheid, omdat het een duizelingwekkende staatsschuld heeft. Het beroerde daarbij is dat de landen van de Maghreb geconfronteerd worden met grote droogte die hun eigen oogsten sterk beperkt.

Ook de rest van het continent wordt niet gespaard. Sébastien Abis, wetenschapper van het Franse Institut de relations internationales et stratégiques (IRIS) en directeur van de in de mondiale landbouwvraagstukken gespecialiseerde denktank Demeter: ,,In totaal 27 landen in de wereld zijn voor meer dan 50 procent afhankelijk van Rusland en Oekraïne voor hun behoeften aan graan. Van die landen liggen er 15 in Afrika.’’

De oververhitting van de voedselprijzen begon al voordat de oorlog in Oekraïne uitbrak. De oorzaken zijn veelvoudig: van de koersverhoging van de olie die het vrachtverkeer duurder maakt tot door de gezondheidscrisis verstoorde uitwisselingen. En ook niet te vergeten door de verstoorde klimatologische omstandigheden, met alle consequenties van dien voor de oogsten. Eind 2021 waren de voedselprijzen daardoor al met 17 procent in Nigeria en zelfs met 42 procent in Ethiopië gestegen.

Graanprijs niet als enige omhoog

Het graan is niet het enige product dat zijn prijs omhoog ziet vliegen door de oorlog in Oekraïne. Mais en suiker volgen dezelfde koers. Ook de prijs van zonnebloemolie waarvan Oekraïne de belangrijkste exporteur is, is omhooggevlogen en in dat kielzog ook de vervangingsproducten zoals palmolie. Hetzelfde geldt voor kunstmest dat in Afrika gebruikt wordt bij rijst- en maisculturen, nu Moskou de export ervan dreigt op te schorten.

Twee derde van hun inkomsten moet door Afrikanen nu al besteed worden aan voedsel. Vorige maand waarschuwde de algemeen-directeur van het Internationaal Monetair Fonds, Kristalina Georgieva, dat ,,de oorlog in Oekraïne hongersnood in Afrika betekent’’. Volgens het mondiale voedselprogramma van de Verenigde Naties zal de helft van de Soedanese bevolking (44 miljoen mensen) dit jaar honger lijden en de situatie in de Sahellanden is niet minder alarmerend.

Misschien kunnen sommige landen ook profijt trekken uit de oorlog in Oekraïne. Waar Europa zoekt naar mogelijkheden om zijn gasbevoorrading te verbreden, kijkt Algerije hoe zij met haar gasbronnen het Russische aanbod kan aanvullen.

Veel Afrikaanse staten diep in de schuld

Landen met grote gasvoorraden als Mozambique, Tanzania en Senegal hopen nieuwe investeringen te kunnen aantrekken. Maar voordat winst gemaakt kan worden, gaat er in deze ontwikkelingen nog heel veel tijd zitten. En tussentijds zien de landen geen oplossingen om hun ingezetenen te hulp te schieten. Veel Afrikaanse staten zitten al tot over hun oren in de schuld.

In 2007 en 2008 ontketende de stijging van voedselprijzen gewelddadige hongersnoodoproeren in de wereld, zeker in Afrika. Nu verschijnen er manifestaties tegen het dure leven in de Maghreb, met name in Marokko. Andere regio’s in Afrika hebben in het afgelopen jaar al pieken van instabiliteit gekend zoals de troebelen in maart 2021 in Senegal en een golf van plunderingen in juli 2021 in Zuid-Afrika.

Bijna overal heeft de coronacrisis de huishoudens verarmd en de sociale verbanden verzwakt. Sebastien Abis: ,,Als bij de veelvoud van problemen ook nog eens de honger komt, zullen de gewelddadige protesten overal toenemen.’’ Afrika gaat erg moeilijke en gevaarlijke tijden tegemoet.

Jan de Boer is publicist. Hij woont in Limoux (Frankrijk)

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nog geen toegang tot PREMIUM, abonneer je hier

Nieuws

menu