Mensen in een rubberbootje mag je nóóit laten verdrinken. Wie vindt van wel, heeft zijn morele prioriteiten niet op orde | opinie

Migranten aan boord van een rubberboot die drijft in de Middellandse Zee voor de noordoostkust van Libië, 27 april 2021. De migranten, waaronder een pasgeborene, 114 minderjarigen en zeven vrouwen, werden gered door de Europese humanitaire groep SOS Mediterranee en het reddingsschip Ocean Viking. Foto: Flavio Gasperini / SOS MEDITERRANE / HANDOUT

Wat aan de grenzen van Europa gebeurt, maakt Benjamin De Mesel, gastprofessor in Leuven, razend. Hoe geloofwaardig zijn de Europese waarden, als mensen in nood geen hulp krijgen?
Lees meer over
Opinie

Europa liet vorige week 130 migranten verdrinken. Op woensdagochtend om 9.51 uur stuurde een visser de coördinaten van hun stuurloze boot door naar Frontex, het Europees Grens- en kustwachtagentschap. Om 19.15 uur vloog een vliegtuigje van Frontex over. Tot zover de reactie van Europa. Op donderdag waren alle opvarenden (mannen, vrouwen, kinderen) dood.

Wie naar de website van Frontex surft, vindt daar een lijst getiteld ‘onze waarden’. Onder ‘We are respectful’ lees ik: ‘Wij erkennen mensen en tonen respect door hen als waardevol en belangrijk te behandelen.’ Onder ‘We care’: ‘We geven om mensen en geloven in Europese waarden.’ De website van de Europese Unie legt uit wat die Europese waarden zijn, van ‘menselijke waardigheid’ tot ‘mensenrechten’.

‘We doen niet wat de Chinezen doen’

De reactie van Frontex is op geen enkele manier te verzoenen met respect voor menselijke waardigheid of mensenrechten. Soms lijkt Europa zich op basis van die ‘Europese’ waarden te willen onderscheiden van andere machtsblokken. ‘Wij doen niet wat de Chinezen doen met de Oeigoeren of wat Rusland doet met Aleksej Navalny. Economisch en militair is onze macht misschien relatief beperkt, maar we hebben moreel gezag.’ Hoe geloofwaardig klinkt dat, en hoe leeg klinken de grote woorden op websites en in toespraken, als je mensen in doodsnood aan hun lot overlaat?

Het gaat niet om migratiebeleid. Of je nu voor strengere regels bent of niet, je laat mensen niet verdrinken. Punt. Elke ‘als’ of ‘maar’ is misplaatst (‘als we ze redden, dan …’, of ‘ja maar, dan …’). Dat zou een moreel uitgangspunt moeten zijn van om het even welke politieke positie over migratie.

Ik beweer niet dat je die mensen asiel moet geven of dat de asielprocedures minder streng moeten worden, ik zeg alleen dat je mensen in een rubberbootje van wie je weet dat ze in nood zijn, niet mag laten verdrinken. Wie vindt van wel, heeft zijn of haar morele prioriteiten niet op orde.

Eventueel aanzuigeffect mag geen enkele rol spelen

Sommigen zullen wijzen op het ‘aanzuigeffect’. Ten eerste is hoogst onduidelijk of er wel een aanzuigeffect zal zijn als we meer mensen beginnen te redden. Ten tweede, en belangrijker, mag een eventueel aanzuigeffect geen enkele rol spelen bij het beantwoorden van de vraag of mensen gered moeten worden.

Denk aan de covid-crisis. Als we de zieken niet verzorgen en de ziekenhuizen sluiten, zullen velen onder ons allicht voorzichtiger worden. Misschien zouden er zelfs minder besmettingen zijn. In die zin creëert goede zorg misschien een soort aanzuigeffect: mensen nemen risico’s omdat ze weten dat ze verzorgd zullen worden als ze ziek worden. Maar dat is geen reden om minder goed voor zieke mensen te zorgen.

Het wordt tijd dat Europa de crisis aan zijn grenzen grondig aanpakt, met respect voor de waarden die het beweert hoog te houden. Als Ursula von der Leyen in een sofa moet plaatsnemen, omdat Erdogan geen stoel heeft voorzien, kunnen Europese politici niet snel genoeg verontwaardigd en geschokt reageren. Gebrek aan respect! Als Europa voor de zoveelste keer tientallen mensen laat verdrinken, blijft het heel wat stiller.

Dit is niet mijn Europa

Ik ben het Europese project genegen, maar wat nu aan de grenzen ervan gebeurt, maakt mij razend en verdrietig. Dit is niet mijn Europa, en ik wil geen praatjes over waarden meer horen. Practice what you preach , Europese leiders, of de laatste overblijfselen van moreel gezag smelten weg en elke verwijzing naar Europese waarden zal op hoongelach worden onthaald.

Aan het begin van mijn cursus Moraalfilosofie zeg ik vaak tegen mijn studenten dat het niet mijn taak is om hun een morele opvoeding te geven of een geweten te schoppen. Ik ga ervan uit dat ze al opgevoed zijn en een geweten hebben. Wat de Europese beleidsmakers betreft, ben ik daar niet meer zo zeker van. Morele gevoeligheid en respect voor fundamentele waarden toon je met daden, niet met lege woorden.


Benjamin De Mesel is gastprofessor aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte aan de KU Leuven, hij doceert moraalfilosofie en doet onderzoek naar morele verantwoordelijkheid

Nieuws

Meest gelezen

menu