Goed dat Groningen het referendum wil invoeren. Het plan dat nu op tafel ligt zal alleen niet helpen om inwoners meer bij de politiek te betrekken | opinie

'Het referendum draait anno 2021 niet meer enkel om een harde ja/nee-uitslag.' Foto: Shutterstock

Terwijl de Provinciale Staten van Groningen een referendumverordening bespreken, twijfelen Romy Dekker, John Mulder en Jurr van Dalen eraan of de huidige plannen bij zullen dragen aan het herstel van vertrouwen in de politiek.
Lees meer over
Opinie

Woensdag 8 december bespreken de Provinciale Staten van Groningen een referendumverordening. Dit is een initiatief van de SP nadat D66 in 2005 al een initiatiefvoorstel had gedaan voor het mogelijk maken van referenda in Groningen.

De verordening die nu op tafel ligt doet echter geen recht aan het referendum als middel om inwoners meer bij de politiek te betrekken. Daarvoor zijn de voorwaarden te ongunstig. Zo zou, om te beginnen, de kiesdrempel voor een referendum in Groningen 1 procent hoger moeten komen te liggen dan in Friesland.

Dit is niet de manier waarop een referendum bij kan dragen aan het herstel van vertrouwen in de politiek. Hoe het dan wel moet?

‘Laagvertrouwensamenleving’

Tom van der Meer (hoogleraar politicologie) en Josje de Ridder (onderzoeker bij het Sociaal-Cultureel Planbureau) beweerden onlangs in NRC dat het onterecht is om bang te zijn dat we in een samenleving leven waarin mensen zich van elkaar afkeren en er geen gevoel van solidariteit meer heerst. Een tijdelijke daling in het vertrouwen in de politiek maakt van Nederland nog geen ‘laagvertrouwensamenleving’, schreven zij. Volgens hen is het wantrouwen niet zozeer geworteld in de samenleving, maar specifiek gericht op de politiek.

De politiek kan volgens hen het vertrouwen van de inwoner terugwinnen door effectief beleid te formuleren, helder te communiceren en rechtvaardige procedures richting burgers te hanteren. Hier hoort, wat hen betreft, ook bij dat de burger zo nu en dan de politieke autoriteiten ter verantwoording kan roepen, bijvoorbeeld in de vorm van een vernieuwend referendum.

Op dezelfde dag dat de SP in Groningen haar voordracht deed voor het houden van referenda in Groningen, hielden drie inwoners van Drenthe – verenigd in de organisatie Calicocat – een betoog voor een vernieuwend referendum in de provincie Drenthe. Dankzij steunbetuigingen van honderden inwoners hadden zij het onderwerp succesvol op de agenda van de Provinciale Staten van Drenthe weten te plaatsen.

Meer zeggenschap

Calicocat trok hierbij samen op met ‘Meer Democratie’, een beweging die alle Nederlanders meer zeggenschap wil geven in politiek en samenleving. Zij gingen het angstbeeld dat er heerst rondom referenda – de ‘tegenstem’ wint altijd – te lijf door nadrukkelijk te pleiten voor het vernieuwend referendum.

Het referendum draait anno 2021 niet meer enkel om een harde ja/nee-uitslag. Het geeft inwoners ook de mogelijkheid om een tegenvoorstel in te dienen of een eigen voorstel te presenteren. Zoals het woord ‘vernieuwend’ al doet vermoeden, is dit een vorm van directe democratie die ook kan bijdragen aan de realisatie van een nieuwe bestuurscultuur.

De Staatscommissie Parlementair Stelsel, onder leiding van Johan Remkes, bevestigde dit al in 2018. De commissie schreef toen: „De democratie werkt niet voor iedereen even goed. De stem van niet álle burgers wordt voldoende gehoord. De bestaande politieke onvrede bij een deel van de bevolking kan leiden tot afhaken en afkeer van de democratie.” De Staatscommissie noemde referenda een goed ‘ventiel’, of goede ‘veiligheidsklep’, op het moment dat volksvertegenwoordigers dingen doen die het volk écht niet wil.

Wat houdt Groningse politiek tegen?

Vertrouwt de Groningse politiek haar inwoners? Dan overwint zij haar angst voor het referendum en maakt zij – zonder hoge drempels op te werpen – het vernieuwend referendum mogelijk. De meerwaarde daarvan is door Remkes en zijn commissie al bevestigd. In Drenthe werken inwoners en politiek al hard aan de realisatie van vernieuwende democratische instrumenten. Dus Groningse politiek: wat houdt u tegen?

John Mulder, Romy Dekker en Jurr van Dalen zijn bestuursleden van Calicocat, organisatie voor daadkrachtige vernieuwing

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nieuws

Meest gelezen

menu