Waarom wachten we eigenlijk op partijleiders als wij burgers voor een groot deel al weten wat er moet gebeuren? Laten we samen het regeerakkoord schrijven | opinie

‘Prijzen stijgen. Zelfstandig wonen lijkt onbereikbaar. Wat heeft prioriteit? Naar welke wereld zijn we op weg?’ Foto: ANP/Ramon van Flymen

Lees meer over
Opinie

,,Heb je het gehoord? Ze gaan gewoon weer met het zelfde clubje regeren! Ik vind dat echt niet kunnen.’’

,,Waar heb je het over?’’

,,De Regering. Ze gaan weer met precies dezelfde mensen door. Dat is toch onvoorstelbaar?’’

Het opgewonden gesprek van een groepje jonge vrouwen in de trein van Rotterdam naar Schiphol was voor iedereen hoorbaar. Een aantal had geen idee wat er speelde en moest worden bijgepraat. Maar al snel was iedereen het eens: dit is onbegrijpelijk.

Zelf snap ik dat Haagse Zaken niet altijd begrijpelijk hoeven zijn. Dat er volgens de regels wordt gezocht naar een nieuwe regering. En dat het complexe materie is, zorgvuldig moet gebeuren et cetera. Ik snap het, maar accepteer het niet. Er staat momenteel zoveel op het spel dat ik oprecht geloof: dit kunnen jullie niet maken.

Het is een tijd van verandering en het geduld is op. Na een ontregelende pandemie is het de vraag hoe de verhoudingen liggen. Rijken werden rijker, armen armer. Bedrijven kregen steun, maar veel anderen niet. Klimaatverandering wordt voelbaar. Prijzen stijgen. Zelfstandig wonen lijkt onbereikbaar. Wat heeft prioriteit? Naar welke wereld zijn we op weg?

Geen slechter moment voor stagnatie. En al helemaal niet voor een terugkeer naar hoe het al was. Daarom zouden we niet in een rituele dans naar een nieuwe regeringscoalitie moeten zoeken, maar gewoon moeten beginnen met een to do list .

Die to do list kunnen wij, burgers, zelf schrijven. Het is niet moeilijk om goed onderzoek te vinden waarin duidelijk wordt wat we belangrijk vinden. Meer gelijkheid en dierenwelzijn, een betere luchtkwaliteit, regulering van de woningmarkt, tegengaan van plastic afval, stoppen met subsidiëring van fossiele industrie, afschaffen van belastingvrijstellingen voor grote bedrijven en de uitzonderingen voor lucht- en scheepvaart bij klimaatmaatregelen – het zijn onderwerpen waar een grote meerderheid voor te vinden is. En dan bedoel ik niet onder mijn vrienden of de mensen op Twitter.

De obsessie met welvaart en koopkracht is misplaatst

Onderzoekers vinden echt dwars door Europa een grote eensgezindheid om niet de economische groei, maar de kwaliteit van leven centraal te zetten. En dat betekent dat de obsessie met welvaart en koopkracht die nog steeds overheerst bij veel overheden en politici, misplaatst is. We smachten naar een nieuw model. Naar afscheid van het kapitalisme, zoals we ook afscheid namen van kolenmijnen in Limburg, van kinderarbeid, van de faxmachine.

Waarom wachten we eigenlijk op partijleiders en een eindeloos onderhandelingsproces als we voor een groot deel al weten wat er moet gebeuren? Laten wij als burgers zelf een regeerakkoord schrijven dat past bij wat Nederland nu nodig heeft, om het vervolgens te laten tekenen door een overgrote groep volksvertegenwoordigers en aan de slag te gaan.

We zijn als land geweldig goed met technologische innovatie. Er wordt eindeloos veel geïnvesteerd in vernieuwende producten en diensten. Maar sociale innovatie lijkt er niet toe te doen. Terwijl alles anders werd, is onze manier van besturen, met verkiezingen, politieke partijen en regeringscoalities, de afgelopen honderd jaar niet noemenswaardig veranderd.

We signaleren de onvrede, we meten hoe laag het vertrouwen in de politiek is, maar kunnen we de patronen en structuren zien die ons als burgers op afstand houden?

Het leven vindt een pad in uitgesleten groeven. Het nieuws volgt de incidenten en beschrijft alleen meest acute symptomen van een systeem dat voor velen een abstractie blijft.

De rest blijft zitten met dagelijkse schermutselingen van politici

En zij die wel een groter verband zien, internationale structuren snappen en het spel van macht en invloed doorzien, hebben hun eigen kanalen waarmee zij hun belangen en controle kunnen uitoefenen. De rest van ons, en in feite het hele democratische idee, blijft zitten met dagelijkse schermutselingen van politici, het rumoer van moties en voorstellen, de actiegroepen op straat en opiniestukken in de krant. Normaalheid. Business as usual.

Wat niet lijkt in te dalen is een besef van wat er momenteel op het spel staat. Klimaatopwarming is in volle gang en de gevolgen zijn immens. De kloof tussen rijk en arm groeit. Wat kunstmatige intelligentie gaat doen is onvoorstelbaar. We kennen de rapporten, beleidsstukken en onrustbarende grafieken, maar voelen niet wat er nodig is. We kunnen alles weten, maar handelen er niet naar. Losse issues ervaren we als incidenten. Losse brokken onvrede. Erupties van onbehagen.

Waarom zouden we het over de toekomst hebben?

In onze snelle, goedgeorganiseerde wereld is er elke avond wel een talkshow over problemen en hun oplossingen. Debatten van de Tweede Kamer volgen we via een livestream of Twitter. Je kunt direct je mening geven, of een cynisch grapje maken. Maar voor idealen, toekomstbeelden en visioenen is geen ruimte. Waarom zouden we het over de toekomst hebben? We hebben genoeg aan ons hoofd en zijn druk met het beantwoorden van alles wat de samenleving van ons vraagt. Presteren, consumeren, reageren op de dagelijkse stroom van berichten, vermaak, onrust en opwinding.

Voor een kortstondige actie of een golf boosheid vinden we vaak wel een vorm en genoeg mede-tegenstanders. Maar hoe uiten we onze idealen met betrekking tot de toekomst, tot dat wat er nu nog niet is? Zien we achter de pijnlijke symptomen de dieper liggende oorzaken? Of is dat zo abstract, dat we ons er geen voorstelling bij kunnen maken? Dat we hier geen antwoord op hebben is alarmerend.

De ruimte scheppen waarin geluisterd wordt, is belangrijker dan het vullen van die ruimte met je eigen klank, leerde ik als student muziek en compositie. Dat was voor mij wennen. Ik studeerde om zo mooi mogelijk altviool te spelen. Maar het blijkt: pas als je de ander echt goed hoort, kun je samenspelen.

Alleen als je scherp luisteren kunt, wordt het muziek. Spelen in een orkest is dan ook een eigenaardige gewaarwording. Je eigen klank hoor je niet – en als dat wel het geval is, speel je dus te hard. Je bent deel aan een groter geheel, alert meebewegend met het geheel, als een school vissen. Er ontstaat een groter verhaal vol contrasten, opbouw en ontwikkeling. Niet een rommelige soep zoals het orkest klinkt als iedereen een beetje aan het inspelen is.

Het luisteren naar burgers is een kunst

Onze wereld staat vol zendmasten die elkaar overstemmen. Maar het luisteren naar wat wij, burgers, werkelijk willen is een kunst. De omgeving van politici, met de druk om te presteren, successen te claimen en macht te verwerven, is daarvoor niet geschikt. Het hoorbaar maken van onze idealen vraagt om een plek waar dagelijkse zorgen, bedreigingen, beschuldigingen, wantrouwen en verleidingen even tot stilstand mogen komen.

Die plekken zijn er, zij het schaars. Het idee is niet nieuw. Het is ook niet moeilijk uit te voeren. Een burgerberaad. Deliberatieve democratie. Daar is ruimte om te luisteren. Niet naar meningen, maar naar ervaringen. Daar kunnen zorgen die er leven aan de oppervlakte komen en kunnen we een koers bepalen, zonder dat politici ons direct hun kortetermijnoplossingen voorhouden.

De grote uitdagingen die voor ons liggen vergen ingrijpende maatregelen waar iedereen bij nodig is. We kunnen ons niet permitteren dat onze verschillen, onze waarden en onze emoties tegen elkaar worden uitgespeeld voor politiek gewin en kortstondige golven media-aandacht. Het hoorbaar maken van zachte stemmen en het vinden van een gedeeld verlangen naar een goede wereld is geen luxe, maar het meest urgente wat ons nu te doen staat.

Merlijn Twaalfhoven (Wapserveen, 1976) is componist en oprichter van The Turn Club, lid van de Akademie van Kunsten en één van de initiatiefnemers van de Sociaal Creatieve Raad. Hij schreef het boek ‘Het is aan ons, waarom we een kunstenaarsmindset nodig hebben om de wereld te redden’.

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nieuws

Meest gelezen

menu