De verdroging van het landschap is schadelijk voor landbouw en biodiversiteit. Kom in actie, waterschappen! | Opinie

Een akker tussen Sellingen en Ter Apel wordt kunstmatig beregend. Foto: Huisman Media

De verdroging van het landschap en het verlies aan natuurwaarden vragen een soort deltaplan voor herstel, maar er wordt nauwelijks concrete actie ondernomen, stelt Eric van der Bilt, voormalig directeur Stichting het Drentse Landschap.
Lees meer over
Opinie

Inmiddels zijn de meeste Nederlanders wel overtuigd van de zich voltrekkende klimaatsverandering. De zomers zijn veel droger. De waterhuishouding van ons buitengebied is echter gebaseerd op de nattere omstandigheden van weleer en bovendien vrijwel volledig gericht op de landbouw.

Snelle afvoer

Dit heeft een dicht stelsel van waterschapleidingen, sloten en drainage opgeleverd, gericht op snelle afvoer van neerslag. Op die manier konden ook alle lager gelegen gebieden landbouwkundig drooggelegd worden. Gevolg was wel een maximale drainage van de hogere zandgronden.

Dit leidt in de huidige droge zomers tot sterk dalende grondwaterpeilen en droogteschade. Talloze beregeningsputten en puntstukken verergeren dit fenomeen.

Met schadelijke gevolgen voor de biodiversiteit. Die staat overal al onder druk, en verdroging accelereert dit proces immens.

Vochtige pareltjes

En niet alleen in de natuurreservaten. Zelfs de laatste overhoeken en vochtige pareltjes in ons cultuurlandschap verliezen hun natuurwaarden.

Nederland heeft middels een verdrag toegezegd het verlies aan biodiversiteit een halt toe te roepen, maar dat wordt geenszins waargemaakt. Zowel verdroging als het verlies aan natuurwaarden vragen een soort deltaplan voor herstel. Maar er wordt nauwelijks concrete actie ondernomen.

Een keuterij bij Een

Ruim 40 jaar geleden verhuisden wij naar een keuterij bij Een. Achter op het perceel lag een veentje, dat uit rietland met open water bestond. ‘s Winters liep het land onder water en er broedden allerlei watervogels.

Voor ons huisperceel lag een 1,80 meter diepe waterschapleiding die niet zo lang daarvoor was gegraven, gericht op het ontwateren van laagten in de landbouwpercelen eromheen.

In de jaren die volgden werden alle sloten fors verdiept, zodat boeren eerder in het voorjaar met zware machines het land op kunnen om het te bewerken. Hierdoor kan neerslag vanuit de omgeving het veentje nauwelijks meer bereiken.

Inmiddels een elzenbos

Als er in neerslagrijke periodes wel water in komt, is het door afstroming en ondergrondse drainage via de diepe leiding snel weer weg. Inmiddels is het veentje veranderd in een elzenbos.

Een recent dieper gegraven nieuwe poel viel de afgelopen zomers eveneens droog. Op het huisperceel van 2,5 hectare en rond dat veentje leven een rijke en gevarieerde fauna en wel 220 verschillende plantensoorten, die door de genoemde verdroging dreigen te verdwijnen.

Diepe waterschapleiding

We verzochten het Waterschap Noorderzijlvest daarom om het effect van de diepe waterschapleiding te verkleinen. Een gesprek wees uit dat zij daar eigenlijk niets aan kon doen, hoewel zelfs voor de landbouw de leiding te diep ligt.

Het Waterschap is echter alleen verantwoordelijk is voor het peil in de primaire watergangen zoals de beken. De leiding is overgedragen aan de omliggende eigenaren. Voor aanpassingen moeten wij als bewoners zelf het initiatief nemen om alle belanghebbenden op één lijn te krijgen, zelf een plan maken, vergunning vragen, het bekostigen en uitvoeren.

Ongewenste effecten

Gezien de verschillende belangen een onmogelijke opdracht. In het verleden heeft het Waterschap dus een buitenproportionele leiding aangelegd die ervoor zorgt dat het veentje en een groot gebied eromheen verdroogt. Maar voor die ongewenste effecten neemt men vervolgens geen verantwoordelijkheid.

Men beseft bij het Waterschap echt wel dat er een beleidswijziging noodzakelijk is. Maar dat kost veel tijd. Binnen het bestuur moet men het eens worden, beleid vaststellen en middelen vinden. Maar in de jaren negentig kon ook een snelle cultuuromslag gemaakt worden rond thema’s als waterveiligheid en -berging. Hierdoor konden in korte tijd projecten in de Onlanden en het Hunzedal gerealiseerd worden.

Gebiedsgericht werken

Snel succes was mogelijk door gebiedsgericht te gaan werken, met steun van Provincie, Rijk, DLG, EU, LTO en grondeigenaren. Dezelfde insteek zou, gezien de enormiteit van het probleem dat ook de drinkwaterwinning bedreigd, gekozen moeten worden.

Maak gebruik van gebiedsgerichte instrumenten als kavelruil en herinrichting. De inzet moet zijn om water op de hogere gronden vast te houden en daardoor het grondwater te voeden.

Kernen voor biodiversiteit

Vochtige laagten in het cultuurlandschap als kernen voor biodiversiteit beschermen en ontwikkelen is simpel. Het voldoet om sloten te dempen, verondiepen of opstuwen en kleine oppervlakten een natuurbestemming geven.

Start zo snel mogelijk op de hogere zandgronden, zou ik tegen de waterschappen zeggen. Het landschap smeekt er om.


Eric van der Bilt is voormalig directeur Stichting het Drentse Landschap

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Biodiversiteit
menu