Rutte en de gevestigde progressieve politiek geven Nederland in rap tempo op een presenteerblaadje cadeau aan Baudet. Laten we hopen dat Omtzigt spoedig zal herrijzen | opinie

Het christelijke socialisme van Pieter Omtzigt is het laatste fort tegen een Nederlandse nexit en een Nederlandse Trump. ANP BART MAAT

In Nederland heeft zich geruisloos een technocratische, neoliberale omwenteling voltrokken, stelt Zihni Özdil, door politiek die geen hoger doel meer kent. ‘Pieter Omtzigt is het laatste fort tegen een Nederlandse nexit en een Nederlandse Trump’.

Het aantal daklozen in Nederland is sinds 2012 verdubbeld, de jongere daklozen zijn zelfs verdrievoudigd. Onder andere dankzij de verhuurdersheffing – spreadsheetjargon voor het beboeten van woningbouwverenigingen als ze sociale huur aanbieden – uit 2013 is wonen een onbetaalbare hobby geworden voor veel Nederlanders.

Het leenstelsel in het hoger onderwijs uit 2015 heeft een nieuw klassenonderscheid gecreëerd. Aan de ene kant een klein groepje dat zonder schulden kan afstuderen. Aan de andere kant moet het overgrote deel verplicht met een enorme schuldenlast aan hun leven beginnen.

Sinds 2010 zijn de premies, het eigen risico alsook de eigen bijdragen voor genees- en hulpmiddelen zo hard gestegen, dat ook in de zorg een tweedeling aan het ontstaan is. Inmiddels kunnen we aan iemands gebit weer aflezen of hij of zij arm is. Net als in de negentiende eeuw.

Onzeker en onderbetaald werk

Door de radicale ‘flexibilisering’ van de arbeidsmarkt sinds 2010 heeft Nederland inmiddels één van de grootste ‘flexibele schillen’ van Europa. Onzeker en onderbetaald werk voor miljoenen Nederlanders.

Het toeslagenschandaal heeft laten zien dat de Nederlandse overheid er niet langer is om gewone mensen kansen te geven, maar om ze te onderdrukken. Niet alleen in de kinderopvang, maar ook in de zorgtoeslag en in de huurtoeslag worden mensen vermangeld door de Belastingdienst. Waar de bijstand een sociaal vangnet was voor de allerarmsten, is die tegenwoordig een uitzichtloze hel.

Door de Participatiewet uit 2015 is er een ‘kostendelersnorm’. Wederom spreadsheet-jargon, nu voor: arme gezinnen uit elkaar rukken. Voor elk mens van boven de 21 jaar in een bijstandsgezin wordt de uitkering gekort door de kostendelersnorm. Die dwingt bijstandsmoeders en -vaders tot een onmenselijke keuze: of je naasten het huis uit zetten of nog verder aan de bedelstaf raken.

Overheidstaken over de schutting

De ‘decentralisaties’ van de afgelopen tien jaar gooiden belangrijke overheidstaken over de schutting naar gemeenten, maar met minder geld. Gemeenten worden gedwongen om te kiezen welke groep mensen ze zullen benadelen. Bezuinigen op schoolzwemmen of op de jeugdzorg? Ga er maar aan staan.

Deze opsomming is slechts het topje van de ijsberg. Wie de balans opmaakt van de afgelopen tien jaar, ziet een extreem radicaal neoliberale omwenteling in Nederland. Opmerkelijk genoeg redelijk geruisloos, zonder noemenswaardig debat of protest, tot stand gekomen.

Het personage Mark Rutte (ik schrijf ‘personage’ omdat het me niet om hem als persoon gaat) belichaamt dit radicale Nederlandse neoliberalisme. Voor hij de politiek inging was Rutte HR-manager in fabrieken van Unilever. Zijn taak: mensen ontslaan. En dat deed hij zo efficiënt dat zijn naam rondging in het bedrijfsleven. Toenmalig minister van Financiën Gerrit Zalm (VVD) hoorde die verhalen ook. Daarom bracht hij in 2002 Rutte naar Den Haag zodat hij staatssecretaris van Sociale Zaken kon worden. Daar ging Rutte even voortvarend aan de slag als bij Unilever.

Extra controleren op fraude

Hij stuurde een brief naar alle Nederlandse gemeenten waarin hij ze opriep mensen met een Somalische afkomst extra te controleren op fraude. En dat geschiedde. Althans, zwarte mensen die er volgens gemeenteambtenaren Somalisch uitzagen werden van de straat geplukt. In 2007 veroordeelde de rechter Rutte daarom. De uitspraak:

‘Derechtbank stelt vast dat in deze zaak sprake is van discriminatie naar ras, omdat het hier een groep mensen van Somalische afkomst betreft, ongeacht de nationaliteit van de betrokkene. [...] Voorts acht de rechtbank de handelwijze om eiser aan te spreken vanwege uiterlijke kenmerken die mogelijk in het onderzoeksprofiel zou passen indruisen tegen hetgeen van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht.’

Rutte reageerde: ,,Mijn brief heeft niets met discriminatie te maken, maar alles met fraudebestrijding. Ik zou de brief die door de rechter als discriminerend is beoordeeld nu weer opsturen als ik nog staatssecretaris was. Het is soms nodig om fraude gericht te bestrijden. En als dat in Nederland niet kan, dan moet de wet worden aangepast.’’

De ultieme HR-manager

Ziehier de ultieme HR-manager. Het diabolische kwaad zit hem precies daarin. Niet in een ideologie, niet in een vooropgezet plan, maar zijn van alle ideologie losgezongen, banale technocratie maakt van Rutte de spreekwoordelijke satanist. Als het zijn taak is om te bezuinigen en fraude op te sporen, zal hij dat tot in detail regelen, zelfs wanneer het niet blijkt te stroken met de democratische rechtsbeginselen. Dan moeten de democratische rechtsbeginselen maar veranderen. Politiek die niet meer menselijkheid of bezieling als hoger doel heeft, maar enkel de papieren werkelijkheid.

In deze gedepolitiseerde Ruttiaanse politiek kon het Nederlandse neoliberalisme alleen slagen met hulp van progressieve partijen. Die eveneens geen hoger doel meer hebben. Ik heb het nagezocht, maar ik kan geen enkel ander land vinden waar een Groene partij en een sociaaldemocratische partij een schuldenstelsel in het onderwijs, flexibilisering van de arbeidsmarkt, verhoging van de AOW-leeftijd en marktwerking in de zorg hebben doorgevoerd. Alleen in Nederland deden de Groenen en de sociaaldemocraten dat.

Wie in 2015 had gezegd dat Engeland uit de EU zou treden en dat Donald Trump president van Amerika zou worden, was vierkant uitgelachen. Nederland anno 2021 is nog meer dan Amerika en Engeland in 2015 rijp voor een dergelijke omwenteling. Juist omdat in ons land de tweedeling zo geruisloos, zo technocratisch ging.

Teken aan de wand

Dat Thierry Baudet, ondanks antisemitische appjes, acht zetels wist te halen lijkt me een teken aan de wand. Hij geeft de mensen die geen hoop meer hebben weer hoop. Een vergezicht. Een ideaal. Een thuisgevoel. Zoals hij zelf zegt, een eigen Forumland.

Dat Pieter Omtzigt het enige Kamerlid van de coalitiepartijen is die wel zijn grondwettelijke taak serieus neemt en het kabinet kritisch controleerde, is eveneens een teken aan de wand. Niet alleen in het Toeslagenschandaal, maar ook over doorgeschoten marktwerking was Omtzigt de enige uit de coalitie die zonder aanziens des persoons het kabinet hekelde.

Dat hij weg gesensibiliseerd is omdat hij de beerput van de Ruttiaanse technocratie opende en het opnam voor de tienduizenden slachtoffers van het Toeslagenschandaal, illustreert hoe hardnekkig het diabolische kwaad van de gedepolitiseerde Nederlandse politiek werkt. Niet de dader, maar de profeet moest de gifbeker drinken.

Presenteerblaadje voor Baudet

Wat Rutte en de gevestigde progressieve politiek nooit zullen begrijpen is dat ze Nederland in rap tempo op een presenteerblaadje cadeau aan het geven zijn aan Baudet. De kloof in de samenleving is in rap tempo aan het groeien. Uit allerlei peilingen blijkt dat circa dertig procent van de mensen in Nederland tevreden is met de huidige politiek. Dat zijn de huiseigenaren, de upper middle class en de elites. Of, zoals UvA-onderzoeker Wouter Schakel concludeert: ,,Rijke burgers die niet stemmen zijn nog altijd beter vertegenwoordigd dan arme burgers die wel stemmen.’’

De rest van de samenleving is zichzelf naar de afgrond aan het zzp’en dan wel aan het aanschouwen hoe hun kinderen geen stap vooruit kunnen doen.

Het wordt niet besproken in de media of in de politiek, maar welbeschouwd staat Nederland op een cruciaal, bijbels kruispunt. Het christelijke socialisme van Pieter Omtzigt is het laatste fort tegen een Nederlandse nexit en een Nederlandse Trump.

Zijn authenticiteit, bezieling en hoger menselijk doel, de combinatie van zijn economisch ‘socialisme’ en zijn christelijke bezieling, zijn de ultieme remedie tegen de afgrond waar Nederland in aan het vallen is. Het valt daarom te hopen dat Omtzigt spoedig als een Fenix zal herrijzen uit de as om het land te redden van die afgrond.

Zihni Özdil is historicus en voormalig Tweede Kamerlid voor GroenLinks. Hij schreef dit artikel op uitnodiging van Arcadia. Een iets langere versie is te lezen op arcadia.frl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
menu