Net als corona is ook het rechts-extremisme een virus dat we moeten blijven bestrijden. We mogen er ons niet onverschillig of nihilistisch bij neerleggen | opinie

De Russische president Poetin tijdens een staatsprijsuitreiking voor Russische medaillewinnaars van de Olympische Winterspelen van 2022. Foto: EPA

Er waart nog altijd een virus door de hedendaagse wereld, stelt Henk Smeijsters: het rechts-extremisme. Volgens hem moeten we dit virus blijven bestrijden, niet doen alsof het een griepje is en ons er niet onverschillig of nihilistisch bij neerleggen.
Lees meer over
Opinie

Gedurende de coronapandemie werd regelmatig het boek La peste van Albert Camus aangehaald. Het vertelt het verhaal van de Algerijnse stad Oran waar de pest toeslaat. Aan de hand van diverse personages wordt beschreven hoe mensen hiermee omgaan.

Terwijl veel mensen doen alsof er niets aan de hand is, de epidemie ontkennen en geloven dat de pest niet meer is dan een boze droom, noemt dokter Bernard Rieux haar bij naam. Nihilisten noemen de pest het lot van de mensheid, collaborateurs voelen zich als een vis in het water.

Ook tijdens de coronapandemie zagen we dat mensen hier verschillend mee omgingen. De meerderheid hield zich aan de regels van de overheid, maar een aanzienlijke minderheid wantrouwde de bestuurders en virologen en een kleine groep schrok zelfs niet terug voor doodsbedreigingen.

De pest als metafoor is voor het kwaad

De diepere betekenis van het boek van Camus is dat de pest een metafoor is voor het kwaad dat ook in tijden van vooruitgang telkens weer de kop op kan steken. In het boek is dat de Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog en het nationaalsocialisme. Tegenwoordig is het de Russische aanval op de Oekraïne en het rechts-extremisme dat deze aanval verdedigt.

De pestbacterie en het coronavirus veroorzaakten een fysieke lockdown. De Duitse en Russische bezetting veroorzaakten een democratische lockdown. Maar de tragedie speelt zich ook af in de hoofden van mensen. Het nationaalsocialisme en het actuele rechts-extremisme hebben een mentale lockdown teweeggebracht.

Er waart een virus door de hedendaagse wereld. Het is het virus van het rechts-extremisme dat zich in de geest van mensen voortplant.

Politici die lippendienst bewijzen aan Poetin

Toen het Russische leger op 24 februari Oekraïne binnenviel bracht de leider van Forum voor Democratie, Thierry Baudet, begrip op voor deze militaire agressie. Eerder die maand had hij de Russische president Poetin al ‘een prachtige vent’ en ‘de leider van conservatief Europa’ genoemd en Wopke Hoekstra ‘een sukkel’ toen deze Poetin bekritiseerde na het Russische besluit om Loehansk en Donetsk te erkennen als ‘onafhankelijke volksdeelrepublieken’ en er troepen heen te sturen.

Politici die lippendienst bewijzen aan Poetin die in eigen land de democratie heeft afgeschaft, in Oekraïne burgers laat doden, vrouwen laat verkrachten en steden laat verwoesten, hebben net als Poetin een gebrek aan cognitieve en emotionele intelligentie. Dat de ster van dergelijke politici opnieuw gerezen is bewijst dat de rechts-extremistische ideologie jarenlang kan sluimeren en opeens weer kan uitbreken.

Baudet heeft garen gesponnen bij het zwartmaken van het democratische bestel in Nederland. Als burgers politici die het rechts-extremistische virus verspreiden meer vertrouwen dan de politici die het bestrijden, en als die burgers zich verschansen in een echokamer met leugens die hun denken, voelen en handelen besmetten, is de democratie in gevaar. Rechts-extremisten die de fabel verspreiden dat de democratisch gekozen overheid de bezetter is en zij voor de vrijheid strijden, collaboreren in werkelijkheid met een autocratische aanvaller die het eigen volk en andere volkeren onderwerpt.

Je moet blijven strijden voor de goede zaak

In zijn boek Troost. Als licht in donkere tijden beschrijft de Canadese schrijver en politicus Michael Ignatieff hoe mensen troost vinden. Indrukwekkend is de wijze waarop Václav Havel, schrijver, dissident en later president van Tsjechië troost biedt. Hij vond dat je moet blijven strijden voor de goede zaak, ook als dit ogenschijnlijk weinig uithaalt.

Misschien is het virus dat de democratie aantast niet definitief uit te roeien en moeten burgers regelmatig geboosterd worden. Waar het op aankomt is dat we dit virus blijven bestrijden, niet doen alsof het een griepje is en ons er niet onverschillig of nihilistisch bij neerleggen. Havel spiegelde zich aan de uitspraak van filosoof Emmanuel Levinas: „We hebben een identiteit dankzij onze verantwoordelijkheid”. Ons verantwoordelijk voelen voor de bestrijding van het virus van het rechts-extremisme is zinvol en geeft hoop.

Henk Smeijsters is andragoog, musicoloog en cultuurcriticus

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nog geen toegang tot PREMIUM, abonneer je hier

Nieuws

Meest gelezen

menu