Het uitkopen van boeren is een halfzachte oplossing voor de stikstofproblematiek. Steek liever geld in een échte transitie | opinie

‘Er is een beloningsstelsel nodig, waarbij echt ‘groen’ navenant wordt gestimuleerd en gehonoreerd.’ Foto: Shutterstock

Het uitkopen van boeren is een halfzachte oplossing voor de stikstofproblematiek, stellen Kees Kooman en Wridzer J. Bakker. Zij roepen de overheid op om het voortouw te nemen en het geld in échte transitie te steken.
Lees meer over
Opinie

Uitkopen of zelfs onteigenen van boeren dicht bij natuurgebieden, zoals het nieuwe kabinet van plan lijkt te zijn als oplossing voor de stikstofcrisis, zal in de praktijk een doekje voor het bloeden zijn. Het zoveelste bewijs van kortetermijndenken. Besteed de gereserveerde miljarden liever aan een echte transitie. Neem als overheid de regie en laat voedselzekerheid niet alleen maar over aan de vrije markt.

Stikstof is overal en iedereen weet inmiddels wel dat een teveel, door industriële activiteiten en vooral de landbouw, niet goed is voor natuur en milieu. En ja, logisch: hoe dichter die activiteiten bij een natuurgebied, hoe meer kans op schade voor biodiversiteit.

Alleen: als dat teveel aan stikstof een kilometer verder weg veroorzaakt wordt dan door de uit te kopen buurboeren, laat het zich niet tegenhouden door het op de tekentafel van het Landbouwministerie geschetste ideaalplaatje.

Ook bij akkerbouw kan winst gemaakt worden

In de discussie gaat het bijna altijd over veeboeren die hierbij inderdaad (met hun overvolle stallen) de meeste problemen veroorzaken. Minder frequent hoor je van de akkerbouwers, garant voor al even wonderbaarlijke cijfers die Nederland tot vicewereldkampioen van de agrarische sector maken. Ook hier kan grote winst worden geboekt door anders, in elk geval minder gedreven door ‘goedkoop en veel’, ook ‘gangbaar’ genoemd, te gaan werken.

‘Half biologisch’, zeggen de boeren die – met oog voor milieuproblemen – graag minder intensief (gangbaar) produceren. Minder bestrijdingsmiddelen (eufemistisch ook wel ‘gewasbeschermingsmiddelen’) genoemd, minder (stikstof)kunstmest.

En veel meer aandacht voor de bodemgesteldheid. Daar is het volgens meerdere experts vanwege de intensieve werkwijze zo slecht mee gesteld dat totale uitputting en mislukte (of zelfs geen) oogsten in de toekomst op de loer liggen. Dus: mag het een onsje minder zijn met al die kunst- en hulpmiddelen.

Niet van de een op andere dag opgelost

Het probleem zal niet van de een op de andere dag zijn opgelost, hoe graag politici en alle partijen, die op de een of andere manier hun boterham verdienen aan en met de boeren, dat ook zouden willen. Het gaat bij het beoogde natuurherstel niet alleen maar om stikstof maar onder meer ook om CO2, pesticiden en andere, door intensief produceren in de loop van de decennia opgehoopte chemische verbindingen in het milieu.

Reparatie vergt een totale transitie en geen hap-snap-beleid in de vorm van onteigening van bedrijven. Daarvoor is tijd nodig en een beloningsstelsel waarbij echt ‘groen’ navenant wordt gestimuleerd en gehonoreerd, zoals dat al bij het Beter Leven Keurmerk van de Dierenbescherming geschiedt aan de hand van een aantal sterren. Hoe groener (minder vee per hectare, minder chemie), hoe beter, hoe meer sterren en hoe hoger de beloning uit Den Haag of Brussel.

Laat als overheid de ‘gangbare’ boeren, die nu voor ruim 90 procent de productie bepalen, kleur bekennen. Maar maak het wel aantrekkelijk. Trek er de tijd voor uit (tot 2030?) maar vooral het grootste deel van de gereserveerde ‘stikstofmiljarden’. Met reële vergoedingen op lange termijn is er uitzicht op werkelijke transitie van de landbouwsector. ‘Groener’ produceren betekent, met steeds grotere effecten van klimaatverandering, immers een steeds groter ondernemersrisico. Hoe groot bleek dit jaar weer eens door uitbraak van de schimmelziekte Phytophthora op vele biologische aardappelpercelen.

Andere compensatie noodzakelijk

De consument blijkt in Nederland nauwelijks bereid om beter in evenwicht met de natuur geproduceerd voedsel te kopen, want: te duur. De primaire voeders die anders willen en anders (moeten) doen, zullen dus op een andere wijze moeten worden gecompenseerd.

Ondernemersrisico kan hierbij niet los worden gezien van voedselzekerheid. Maak van 2022 het jaar van de transitie. Met de verwachte stikstofmiljarden van het regeerakkoord en de rijkgevulde pot van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid in Brussel is het nu of nooit. Voor boeren, burgers, biodiversiteit en een overheid die voedselzekerheid niet alleen maar wil overlaten aan grillen van de vrije markt.

Kees Kooman schrijft over de agrarische sector, Wridzer Bakker is akkerbouwer in Munnekezijl

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

Nog geen toegang tot PREMIUM, abonneer je hier

Nieuws

menu