Moet 1 juli een nationale feestdag worden voor de afschaffing van de slavernij? Ludo Grégoire stelt voor dit op 5 mei te vieren | opinie

NB ARCHIEFFOTO Bezoekers bij het Nationaal Monument Slavernijverleden tijdens de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij in het Oosterpark. Foto: ANP/Remko de Waal

Volgende week vrijdag - 1 juli - viert Nederland met Ketikoti de afschaffing van de slavernij. Maar waarom maken we van 5 mei niet een algemene Dag van de Vrijheid, waarop we ook de afschaffing van de slavernij vieren? Ludo Grégoire stelt dit voor in een open brief aan het Comité 4 en 5 mei.
Lees meer over
Opinie

In het voorjaar van 2021 presenteerde uw Comité 4 en 5 mei de Beleidsvisie 2021 – 2025 waarin voor Bevrijdingsdag, zo valt te lezen, ‘inclusiviteit, zelfkritiek en verbreding belangrijke nieuwe componenten zijn’. Graag nodig ik u uit om de hogere waarde ‘vrijheid’ veel meer te bezien vanuit andere vormen van onvrijheid en bevrijding dan oorlog en oorlog-gerelateerd verzet.

Nationale feestdag afschaffing slavernij is geen goed idee

Deze aanbeveling hangt samen met de begrijpelijke initiatieven om Ketikoti – 1 juli, de dag van de herdenking van de afschaffing van de slavernij – tot nationale feestdag te verklaren. En dat is geen goed idee. Een veel beter idee is om Bevrijdingsdag om te vormen tot Dag van de Vrijheid of Vrijheidsdag , een dag waarop we álle ‘gedaanten’ van bevrijding en vrijheid vieren. Niet alleen in relatie tot de Tweede Wereldoorlog, maar ook in het licht van slavernij, uitbuiting, mensenhandel.

Pas sinds 2002 wordt Ketikoti in verschillende grote steden in Nederland gevierd, maar het is geen nationale feestdag. Voor het toekennen van het predicaat ‘nationaal’ werd in relatief kleine kring wel gepleit maar dit streven heeft pas sinds een paar jaar aandacht gekregen. Mede als gevolg van Black Lives Matter ontstond ‘momentum’ en sinds 2021 is er ook politieke steun. De grootste Nederlandse steden (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag) en 40.000 ondertekenaars van de Ketikoti-petitie bepleitten vorig jaar eveneens de instelling van een nationale feestdag.

Afschaffing slavernij is nu 150 jaar geleden

Omdat de tot slaaf gemaakten na de formele afschaffing nog tien jaar lang verplicht werden om op de plantages te blijven werken, waren ze pas echt vrij in 1873. En daarmee is het jaar 2023 in the picture om Ketikoti groots te vieren want 150 jaar ‘vrijheid van slavernij’ is zo’n mooi, passend rond getal.

Het jaar 2023 wordt dus ook genoemd als jaar waarin voor Ketikoti ‘eindelijk’ het predicaat ‘nationaal’ vóór ‘feestdag’ geplaatst zou moeten worden. Want ‘de bekroning van de strijd’, de ‘kers op de taart’, een ‘gepast cadeau’ vanwege het kroonjaar. Hoe begrijpelijk en sympathiek zo’n gebaar ook lijkt, het is een slecht idee.

Veel Nederlanders hebben geen relatie met slavernij

Want naar de overtuiging van velen gaat het eenvoudigweg niet lukken om Nederlanders substantieel te engageren in het gevoel dat bezinning op ons slavernijverleden en de gevolgen daarvan een tweezijdig nationaal issue is en niet alleen iets van de verre nazaten van tot slaaf gemaakten en de verre nazaten van de ‘daders’.

Dat komt omdat het te lang geleden is, omdat zeer veel Nederlanders geen enkele ‘eigen’ relatie hebben met dat slavernijverleden. In elk geval heel anders dan de ‘eigen’ verhouding tot de Tweede Wereldoorlog. Los daarvan dreigt versnippering. Bevrijdingsdag (4/5 mei), Ketikoti (1 juli), Dag tegen de mensenhandel (18 oktober), Werelddag tegen seksuele uitbuiting (4 maart). Allemaal belangrijk om bij stil te staan, maar ondoenlijk en onverstandig om er afzonderlijke nationale gedenkdagen voor uit te roepen.

Willen we zoveel mogelijk Nederlanders blijvend engageren in deze bezinning, discussie en viering dan is het noodzakelijk om voor de hogere verbindende waarde vrijheid een officiële Nederlandse feestdag in te stellen. In dit voorstel is dat de Dag van de Vrijheid , een dag waarop we álle Nederlanders uitnodigen om het belang van bevrijding en vrijheid te vieren.

Maak van 5 mei eindelijk een vrije dag

Al decennialang wordt erover gediscussieerd of Bevrijdingsdag altijd verplicht vrij moet zijn in plaats van om de vijf jaar. Gek eigenlijk. Gelukkig lijkt nu ook de politiek om te zijn. Met het omvormen van Bevrijdingsdag tot Dag van de Vrijheid of Vrijheidsdag is er een uitgelezen kans om die halfslachtigheid te beëindigen: elk jaar een verplicht vrije dag.

Met de gekozen naam kan uitstekend geabstraheerd worden van bepaalde vormen van onvrijheid: oorlog, slavernij, uitbuiting, mensenhandel, kinderarbeid, onderdrukking, gedwongen huwelijken. Even belangrijk is het om op de voorafgaande dag tijd en gelegenheid te nemen om alle slachtoffers van onvrijheid te herdenken. Bevrijdingsdag omdopen tot Dag van de Vrijheid of Vrijheidsdag maakt dat ook generaties of bevolkingsgroepen die verder af staan van de Tweede Wereldoorlog of de slavernij er herkenning, inspiratie en aanknopingspunten in kunnen vinden.

5 mei heeft groot draagvlak bij bevolking

Welke datum? De combinatie 4 en 5 mei voor de Dag van de Vrijheid of Vrijheidsdag heeft een groot en onbetwist draagvlak binnen de Nederlandse bevolking. Pragmatisch handhaven dus. Nederlanders die Ketikoti vieren zullen in het algemeen ook Bevrijdingsdag vieren. Andersom zal dat vele malen minder het geval zijn.

En dus ligt er de uitdaging voor het Comité 4 en 5 mei om deze combinatie van het herdenken van de slachtoffers van onvrijheid en het vieren van de vrijheid breder te trekken dan alleen oorlog en verzet. Dus ook naar ons slavernijverleden, naar onze rol in de dekolonisatie, naar de redenen voor onze deelname in vredesmissies en naar de gevolgen daarvan. Naar mensenhandel, (culturele) genocide en gedwongen huwelijken.

Het Comité 4 en 5 mei zou veel explicieter, krachtiger moeten uitdragen dat Bevrijdingsdag omgedoopt moet worden tot Dag van de Vrijheid of Vrijheidsdag. Voldoende facilitering in de vorm van publieke aandacht, onderwijs, festivals, tentoonstellingen en excursies is dan mogelijk. En nationaal feest natuurlijk!

Uiteraard kunnen mensen die dat willen Ketikoti blijven vieren of de Europese Dag tegen de Mensenhandel of bijvoorbeeld de Werelddag van de strijd tegen seksuele uitbuiting. Even belangrijk om bij stil te staan, maar ondoenlijk en onwenselijk om er allemaal een nationale gedenk- en feestdag voor uit te roepen.

Op korte termijn doet zich een unieke kans voor: 4 en 5 mei 2023, de eerste officiële Dag van de Vrijheid of Vrijheidsdag specifiek wijden aan de herdenking en de viering – met alle Nederlanders – van 150 jaar vrijheid van slavernij. Een nationale feestdag, iedereen vrij. Mooier, toepasselijker en verbindender kan het eigenlijk niet.

Maatschappelijke discussie is noodzakelijk om draagvlak te verkrijgen voor de beoogde verandering. Daarom deze open brief. Daar past een openbaar antwoord op. Graag nodig ik u daartoe uit.

Ludo Grégoire uit Leiden is jurist en gespecialiseerd in staats- en bestuursrecht.

Nieuws

menu