Allemaal opvoeders | column Denkwijzer van René Diekstra

René Diekstra Foto: Marcel Jurian de Jong

Lees meer over
columns

Hoe vaak ben je je ervan bewust dat je een voorbeeld voor anderen bent en daardoor medeverantwoordelijkheid draagt voor de manier, gunstig of ongunstig, waarop dingen verlopen of waarop anderen, met name kinderen, zich gedragen?

Die vraag kwam bij mij op naar aanleiding van de volgende situatie: mijn trein komt veel te laat aan op Rotterdam Centraal, wat betekent dat alleen als ik me flink haast ik het nog net kan redden om op tijd te beginnen met mijn lezing in De Doelen. Op de Weena staat het voetgangerslicht op rood. Ik overweeg om toch over te steken maar een groepje aanstormende auto’s dwingt me om even te wachten.

Wanneer de laatste auto voorbijrijdt en een volgende nog ver genoeg weg is, wil ik snel oversteken. Net op dat moment zie ik aan de overkant een moeder met twee kinderen, zo’n jaar of 8 schat ik ze, netjes staan wachten tot het licht groen wordt. De gedachte dat ik, volwassen man, ondanks het rode licht toch oversteek terwijl moeder en kinderen zich keurig aan de regels houden, roept op slag een innerlijk conflict op. Ik vind dat ik dat eigenlijk niet kan maken.

Gelukkig springt gelijktijdig met die gedachte het licht op groen. Terwijl ik nu reglementair gehaast oversteek, denk ik aan het voorbeeld dat ik aan die kinderen zou hebben gegeven als ik ‘gewoon’ door het rode licht zou zijn gelopen. Ik bedenk ook dat de moeder mij dat terecht niet in dank zou hebben afgenomen. Terwijl zij haar kinderen bijbrengt dat je voor rood licht moet wachten lapt een of andere patjakker dat voor hun ogen doodgemoedereerd aan zijn laars.

Kortom: of ik het nu wil of niet, als willekeurige volwassene heb ik ten opzichte van alle willekeurige kinderen die ik op mijn weg tegenkom, altijd ook voorbeeld- of opvoedfunctie. In gunstige of ongunstige zin.

Maar hoe bewust zijn de volwassenen van deze wereld zich van deze onontkoombare verantwoordelijkheid? En hoe goed zijn ze uitgerust om die verantwoordelijkheid zo uit te oefenen dat ze meer gunstig dan ongunstig uitwerkt?

Van Mahatma Gandhi, de grootste pedagoog van de 20ste eeuw, is bekend dat hij ooit tegen een ouder zei dat waar het op opvoeding aankomt ‘volwassenen de verandering moeten zijn die ze bij kinderen willen zien’. Opvoeding is daarmee vooral een kwestie van opvoeding van alle volwassenen. Gandhi heeft ook herhaaldelijk opgemerkt dat opvoeden behalve een kwestie van liefde en bewustzijn ook een kwestie van kennis en vaardigheid is.

Hoe meer volwassenen weten en begrijpen van ontwikkeling en opvoeding – bijvoorbeeld welke invloeden meer en minder bepalend zijn voor gedrag en zelfbeheersing van kinderen – hoe groter de kans dat ze voor kinderen de voorbeelden zijn die hun ontwikkeling bevorderen. Recent onderzoek ondersteunt die opvatting.

Rest nog wel de vraag: hoe gaan we al die volwassenen bijscholen voor wat betreft bewustwording, opvoeding en ontwikkeling? Misschien toch een verplicht vak ontwikkelingspsychologie voor het middelbaar en hoger onderwijs? Het materiaal daarvoor ligt al een tijdlang klaar. Nu wij nog.

diekstra.rene@gmail.com

Nieuws

Meest gelezen

menu