Vluchtelingen met ptss gebaat bij traumabehandeling

Vluchtelingen met posttraumatische stress zijn gebaat bij traumabehandeling, zo blijkt uit onderzoek van klinisch psycholoog Jackie June ter Heide.

Foto: AP

Foto: AP

Het meemaken van een traumatische gebeurtenis leidt niet per definitie tot een posttraumatische stress-stoornis (ptss), benadrukt klinisch psycholoog Jackie June ter Heide. Toch zijn vluchtelingen vaak getraumatiseerd door hun ervaringen met marteling, bedreiging, geweld en de dood van familieleden en vrienden.

Ter Heide: ,,Zij lopen een tien keer grotere kans op ptss dan de algemene bevolking. Uit een meta-analyse onder vluchtelingen blijkt dat in Westerse landen ongeveer 9 procent van de algemene vluchtelingenpopulatie ptss ontwikkelt. Onder kinderen is dat zelfs 11 procent.''

Ze onderzocht de effectiviteit van EMDR-behandeling (‘oogbewegingentherapie', zie kader) bij vluchtelingen met ptss. Deze traumabehandeling wordt vaak toegepast, maar bij getraumatiseerde vluchtelingen nog mondjesmaat. Ter Heide, bij Stichting Centrum '45 (onderdeel van Arq Psychotrauma Expert Groep) gespecialiseerd in de behandeling van psychische gevolgen van oorlog en geweld, is de eerste die de behandeling bij deze groep heeft onderzocht. Zij promoveerde hiermee onlangs aan de Universiteit Utrecht.

72 deelnemers

Aan haar studie deden 72 vluchtelingen met ptss mee, vooral afkomstig uit Irak, Afghanistan en voormalig Joegoslavië. De meesten zijn politiek vluchteling en hadden te maken met doodsbedreiging, moord op familie en vrienden en marteling. Anderen waren burgerslachtoffer of kindsoldaat. De gemiddelde leeftijd was 40 jaar, tweederde bestond uit mannen.

Onder hen waren mensen met een tijdelijke of permanente verblijfstatus én illegalen. De grootste groep had een middelbare of beroepsopleiding, 20 hadden geen opleiding of alleen lagere school, 22 mensen hadden een universitaire of vergelijkbare achtergrond.

Deelnemers volgden negen EMDR-sessies. Dit bleek ‘enig effect' te hebben op de ptss-klachten. ,,In de groep als geheel zagen we een significante afname van hun klachten. 40 procent had veel minder klachten. Bij de rest was er een klein of geen effect.''

Vooruitgang

Hoewel EMDR voor bijna de helft van de deelnemers effectief was, had Ter Heide gehoopt dat de traumabehandeling veel effectiever zou zijn dan stabilisatie. ,,Kennelijk werkt het niet even sterk bij iedereen. Misschien zou het effect groter zijn bij meer sessies, al moet je na negen keer al wel vooruitgang zien.''

Een andere verklaring voor het enigszins beperkte effect kan zijn dat sommige vluchtelingen zoveel bijkomende stress hadden dat ze wat minder geïnteresseerd waren in behandeling van hun ptss. ,,EMDR-behandeling vraagt om inzet en inspanning, terwijl vluchtelingen vaak door actuele beslommeringen in beslag worden genomen.'' Bij Centrum '45 komen bovendien ‘zware' patiënten die nergens anders kunnen worden geholpen.

Toch vindt Ter Heide de resultaten van haar onderzoek bemoedigend. ,,De meeste vluchtelingen kunnen dit type behandeling prima aan, ook al zitten ze nog in een asielprocedure vol onzekerheid. Het menselijk vermogen om traumatische ervaringen te verwerken is groter dan gedacht. Ptss is psychisch ontzettend belastend omdat het brein continue wordt bezet door de traumatische ervaringen. Als die met behulp van EMDR naar de achtergrond verschuiven, geeft dat lucht en ontstaat wat ruimte voor het normale dagelijkse leven.''

Dat kan bijdragen aan een kansrijke(r) start van hun nieuwe leven, zegt ze. ,,Sommige deelnemers waren na de behandeling weer in staat om te werken. Of ze konden hun taken als ouder weer vervullen.''

Uitstel

In Nederland is volgens Ter Heide veel discussie over de vraag of direct behandelen van getraumatiseerde vluchtelingen mogelijk is. ,,Traditioneel wordt vaak eerst de patiënt gestabiliseerd: mensen leren bijvoorbeeld omgaan met symptomen zoals nachtmerries. Achterliggend idee is dat zij zo kwetsbaar zijn dat ze hun ervaringen nog niet goed onder ogen kunnen zien en verwerken. Maar door dit uitstel wordt iemand feitelijk uitgesloten van behandeling die bij trauma eerste keus is. Je loopt daardoor de kans op ‘onderbehandeling'. Bovendien is het een raar argument. Bij andere psychische aandoeningen zeg je toch ook niet: ‘U bent er zo slecht aan toe dat we behandeling even uitstellen'?''

Ook voor vluchtelingen geldt dat (het ontbreken van) sociale steun een grote rol speelt bij het ontwikkelen van ptss, zegt Ter Heide. ,,Net als bijkomende stress, zoals levensgebeurtenissen of een onzekere asielprocedure. Voor iemand die van nature heel gesloten is, kan het organiseren van sociale steun lastig zijn. Dat vergroot het risico op ptss.''

Ze stelt zich wel eens voor dat zij zelf als vluchteling met haar kinderen zou belanden in een vreemd land. ,,Dat zijn buitengewoon ontwrichtende ervaringen.''

Naar de psychische gesteldheid van veteranen is veel onderzoek gedaan, naar die van vluchtelingen nauwelijks. Ten onrechte, vindt ze. ,,Het is geen sexy groep. En er wordt vaak gedacht: zij zijn al getraumatiseerd, we moeten ze niet extra belasten door ze te vragen aan onderzoek mee te doen. Die belasting blijkt dus mee te vallen. Vluchtelingen vormen bovendien een erg heterogene groep. Een blauwdruk van ‘de vluchteling' bestaat niet.''

Je kunt deze onderwerpen volgen
PREMIUM
Gevlucht
menu