Het meisje dat spoorloos verdween: Aflevering 5 - De scenario's

Het bed van Willeke Dost (15) uit Koekange is leeg op 15 januari 1992. Ze is weg en blijft weg. Een verdwijning die 27 jaar later nog steeds niet is opgelost. Een misdrijf ligt voor de hand. Maar er is geen lijk, geen dader. DvhN brengt het mysterie opnieuw onder de aandacht. Want er is iemand die iets weet. Aflevering 5: De scenario's.
x
5.
De scenario's

Het verdwenen meisje

Het bed van Willeke Dost (15) is leeg die ochtend. Ze is weg en blijft weg. Een verdwijning die 27 jaar later nog steeds niet is opgelost. Een misdrijf ligt voor de hand. Maar er is geen lijk, geen dader. DvhN brengt het mysterie opnieuw onder de aandacht. Want er is iemand die iets weet. Aflevering 5: De scenario's.

Meld je aan voor onze Dossier Willeke-nieuwsbrief en krijg een email zodra een nieuwe aflevering online staat. Heb jij informatie over Willeke Dost? Mail ons dan op dossierwilleke@dvhn.nl .

Lees hier de eerdere afleveringen

Door Gert Meijer en Frank Jeuring Lees hier alle afleveringen
De scenario's

Het verdwenen meisje

Het bed van Willeke Dost (15) is leeg die ochtend. Ze is weg en blijft weg. Een verdwijning die bijna 27 jaar later nog steeds niet is opgelost. Een misdrijf ligt voor de hand. Maar er is geen lijk, geen dader. DvhN brengt het mysterie opnieuw onder de aandacht. Want er is iemand die iets weet. Aflevering 5: De scenario's.

Meld je aan voor onze Dossier Willeke-nieuwsbrief en krijg een email zodra een nieuwe aflevering online staat.

Lees hier eerdere afleveringen
Door Gert Meijer en Frank Jeuring

Lees alle afleveringen

DAT WILLEKE SPOORLOOS  verdwijnt na 14 januari 1992 is min of meer het enige dat vaststaat. Het 15-jarig meisje uit Koekange lijkt sinds die dag te zijn opgelost. Er is nooit meer iets van haar vernomen, er is geen lichaam, geen bewijs voor wat dan ook, er is helemaal niks. De politie tast al 27 jaar in het duister over wat is gebeurd, evenals familie, vriendinnen, een privédetective, journalisten, paragnosten en onderzoekers.

De familie Mulders, het pleeggezin waar Willeke sinds 1987 woont, zegt in eerste instantie dat ze is weggelopen. Omdat de politie dat verhaal lang aannemelijk vindt, is geen sporenonderzoek gedaan. Niet op de late avond van 15 januari 1992, als agenten na de melding van de vermissing naar Koekange rijden, niet in de dagen erna. Als sprake is van een misdrijf heeft de dader, of daders, alle tijd gehad lichaam en sporen weg te werken.

Willeke met een vriendin op haar paard

Het ontbreken van bewijs is cruciaal. Dat maakt dat elke theorie gestoeld blijft op vermoedens, suggesties, verdenkingen en misschien meer nog: hoop. Wat uit het recente onderzoek van DvhN naar voren komt is: zoveel te meer informatie naar boven komt, des te duidelijker wordt dat zoveel niet bekend is. Totdat ze wordt gevonden, zichzelf meldt, of tot iemand begint te praten, kan van alles gebeurd zijn. DvhN zet een aantal scenario’s op een rij.

SCENARIO 1: WEGGELOPEN

SCENARIO 1: WEGGELOPEN Het verhaal van de Mulders. Pleegvader Piet zegt dat hij die ochtend ziet dat haar bed leeg is, de fiets weg en dat ze de blauwe jas van zijn zoon Bart mee heeft. Haar schooltas ligt nog in de slaapkamer. De wekker is ‘s ochtends niet afgegaan. De pleegouders vertellen dat Willeke waarschijnlijk een rugzakje met ondergoed en foto’s van haar biologische moeder en familie bij zich heeft. Conclusie: ze is uit eigen beweging vertrokken.

Willeke met een vriendin die anoniem wil blijven

JA, WANT: Het gedrag van Willeke vlak voor de verdwijning duidt daarop. Ze is opgewekt, trakteert haar schoolklas uit een grote zak snoep en maakt tijdens typles zelfs een grap naar juf Jeanet Tillema. Wat ze anders nooit doet.

Een kind dat weet dat ze van problemen wegloopt zal opgelucht zijn. En signalen van problemen zijn er. De 15-jarige tiener meldt aan vriendinnen dat ze wordt begluurd door de pleegbroers, schrijft erover in haar dagboek en is bang. Als het meisje op een klassenavond opgehaald wordt door een van die broers, raakt ze behoorlijk overstuur. Haar verklaring is dat ze zich niet veilig voelt in het gezin.

De negatieve uitlatingen van de Mulders over haar getuigen ook van een verstoorde verhouding. Willeke zou niet de eerste zijn die het voor gezien houdt bij die familie. Ondanks dat alle rapporten positief zijn volgens maatschappelijk werker Fred Verasdonck van Stichting Therapeutische Gezinsverpleging (STG), zijn meer pleegkinderen die de sfeer op Koekanger Dwarsdijk 41 niet leuk vinden en er vandoor gaan.

Willeke met een vriendin die anoniem wil blijven

Weglopen zou een impulsieve daad kunnen zijn. Willeke heeft een kort lontje, is een kind met hechtingsproblematiek en vertoont onvoorspelbaar gedrag. Iemand die boos is denkt niet na wat mee te nemen.

De deur helemaal rechts leidt naar Willekes slaapkamer

NEE, WANT: Er is te weinig dat dit scenario staaft. Een gedragskundige van de politie concludeert: het is niet bekend dat ze plannen had, ze is niet zelfstandig genoeg, mist een sociaal netwerk om op terug te vallen, neemt geen geld op van haar bank en heeft geen geld, treinabonnement, bankpasje en voldoende kleding mee.

Wout Mulders, de oudste zoon van het pleeggezin, zet in 1997 ook vraagtekens bij een vrijwillig vertrek: ,,Als pleegkinderen 16 jaar werden, konden ze op kamers wonen. Dat wist zij. Waarom wacht je dan niet? Waarom loop je weg in januari, als het zo koud is?’’

De deur helemaal rechts leidt naar Willekes slaapkamer

Dat vraagt bijna iedereen zich af. Behalve Piet en Herna. Esther Vroegh, de advocaat die namens Willeke’s tante Klaasje Wopken in 2012 bezwaar aantekent als pleegmoeder Herna en jongste zoon Bart officieel verdachten af zijn, noteert het. In het meer dan vuistdikke politiedossier valt haar oog op een vraag aan de pleegouders: ,,Hoe is het mogelijk dat niemand van de 150 getuigen zich kan voorstellen dat Willeke zou weglopen en jullie wel?’’

Verasdonck, die zich al sinds haar derde over het meisje ontfermt, vindt het evenmin logisch. ,,Beschadigde meisjes als Willeke hebben niet veel contacten.’’ Daarbij: de tiener bloeit kort voor de vermissing op. Het gaat goed op school, ze sluit vriendschap met leeftijdgenoten en ontwikkelt zich tot een jonge vrouw.

Een ander toekomstperspectief speelt mee. Willeke zegt tegen vriendinnen dat ze uitkijkt naar het moment dat ze 18 wordt. Dan krijgt zij de spullen van haar ouders die verongelukken als ze 13 maanden oud is. Het is haar stip op de horizon. Vera Gernaerd, een vriendinnetje van Willeke: ,,Ik dacht, dat kan niet. Willeke laat haar paard niet alleen achter. En naarmate de tijd vordert weet je: die komt niet meer terug. Die is niet weggelopen.’’

SCENARIO 2: OPGEPIKT

SCENARIO 2: OPGEPIKT Willeke is niet op eigen initiatief vertrokken, maar meegegaan, meegenomen, of meegelokt, door iemand anders, wellicht een loverboy.

Willeke in Groningen? Deze foto is genomen tijdens een observatie van de familie Crediet na een tip dat Willeke in de stad is gezien

JA, WANT: Mensen melden haar te hebben gezien, na tv-programma’s over de vermissing. Al dan niet met iemand anders. Privé detective Robert van Hoove gaat met een informant zelfs tippelzones af waar ze zou lopen.

Willeke in Groningen? Deze foto is genomen tijdens een observatie van de familie Crediet na een tip dat Willeke in de stad is gezien

Willeke meldt dat ze in december, de maand voor haar verdwijning ‘s nachts wakker wordt omdat aan de buitendeur van haar slaapkamer wordt gerommeld. Ze kan meegenomen zijn, of is zelf langs die weg naar buiten gegaan.

Ik denk dat Willeke de verkeerde is tegengekomen

Helma Dijkzeul

Helma Dijkzeul acht de kans aanwezig. Zij verblijft als pleegkind bij de Mulders als het gezin nog in Heteren woont. Ze weet als geen ander dat beschadigde meisjes gevoelig zijn voor vleierij. ,,Ik denk dat Willeke de verkeerde is tegengekomen. Iemand die haar naar de mond heeft gepraat, die dingen zegt als: je bent zo volwassen voor je leeftijd. Het is wat je wilt horen. Dat gezin is niks en wij kunnen met elkaar, zoiets. Ik was er gevoelig voor en zij zeker ook.’’

Verasdonck noemt het ook. Hij denkt dat contact kan zijn gelegd. Wellicht tijdens eenzame fietstochten, soms in het donker, van Koekange naar school in Meppel, of naar Staphorst, waar hartsvriendin Geke Crediet woont. In de trein is ze wellicht aangesproken. De 15-jarige Willeke reist elke vrijdag op een vast tijdstip in haar eentje van Meppel naar Groningen en terug, voor sessies met creatief therapeut Esther Nathan.

Willekes fietsroute van Koekange naar haar school in Meppel

De maatschappelijk werker: ,,Ik ken haar problematiek van haver tot gort. Ik weet hoe kwetsbaar ze is. Een meisje met weinig identiteit dat de trein instapt. Niemand ging met haar mee. Een loverboy heeft alle tijd gehad om contact te leggen.’’

De ervaring leert volgens hem dat 10-jarigen niet weglopen, 14- en 15 jarigen wel. Hormonale veranderingen geven instabiliteit: ,,Ja, die gaat zo mee met een ander. Aandacht is het grootste cadeau dat je kunt geven. En uiteraard geschenken. De boodschap is: met mij heb je het beter. Meiden gaan nog steeds mee met loverboys. Terwijl die kinderen vaak minder beschadigd zijn dan Willeke.’’

Volgens Esther Nathan had Willeke een man in de trein leren kennen
Volgens Esther Nathan had Willeke een man in de trein leren kennen

Esther Nathan vangt geen signalen op dat Willeke slecht in haar vel zit of het thuis moeilijk heeft. Kinderen als zij houden hun verschillende werelden, school, therapie en thuis, gescheiden. Maar: ,,Ze heeft wel ooit verteld dat ze in de trein een man had leren kennen. Op een of andere manier had ze daar contact mee. Maar hoe dat contact eruitzag en of dit verhaal waar is, dat weet ik niet.’’

Ze vindt het moeilijk in te schatten of Willeke met iemand mee zou gaan: ,,Dat wordt heel gemakkelijk gezegd. Ik durf dat absoluut niet te zeggen. Maar als er dreiging vanuit het pleeggezin is en een ander voorspelt haar iets moois, kan ik me voorstellen dat ze daarvoor gekozen heeft.’’

NEE, WANT: Als Herna in een verhoor blijft hameren op de mogelijkheid dat ze kan zijn meegenomen, zegt de politie dat uit verklaringen blijkt dat Willeke niet iemand is die vlot met een ander meegaat. Daar zijn ook geen aanwijzingen voor. Ze zegt niks tegen vriendinnen over contacten. Bewijzen voor dit scenario zijn er evenmin. Een belangrijk argument tegen het oppikken, net als bij het weglopen, is dat sinds de verdwijning geen enkel teken van Willeke is vernomen. Iemand blijft geen 27 jaar onzichtbaar. Als ze leeft wordt ze vroeg of laat gezien.

SCENARIO 3: VASTGEHOUDEN

SCENARIO 3: VASTGEHOUDEN Het meisje is mogelijk meegenomen, dan wel meegelokt is en wordt al 27 jaar in een kelder, bijgebouw of achterafschuur vastgehouden.

Krantenbericht over de in 2008 opgepakte Josef Fritzl. Hij hield zijn eigen dochter gevangen.

JA, WANT: Ondanks dat het minder voor de hand liggend is, zijn er legio verhalen van meisjes die het is overkomen. Een van de bekendste is de Oostenrijkse Natascha Kampusch. Het meisje verdwijnt 2 maart 1998 onderweg naar school en wordt in Wenen acht jaar vastgehouden door Wolfgang Přiklopil. De eerste jaren in een raamloze kelder. Ze krijgt voldoende eten en drinken en spullen om zich mee te vermaken. Later komt ze in het huis en verricht daar huishoudelijk werk. De twee gaan zelfs samen op vakantie.

Krantenbericht over de in 2008 opgepakte Josef Fritzl. Hij hield zijn eigen dochter gevangen.

De Amerikaanse Jaycee Duggard uit Lake Tahoe verdwijnt op 10 juni 1991 op 11-jarige leeftijd, wandelend van school naar bushalte. Ze blijft vermist tot 2009, als een veroordeelde zedendeliquent, Phillip Garrido, een bezoek brengt aan de universiteit van Berkeley, in gezelschap van twee vrouwen. Een van hen is Dugard, inmiddels 29 jaar oud. De kidnapper en zijn vrouw Nancy verstoppen haar achter hun huis in tent, loods en bijgebouw. Jaycee krijgt twee kinderen die 11 en 15 jaar zijn als de vermiste weer opduikt.

Die achttien jaar van Duggard zijn nog niet de 27 jaar dat Willeke weg is, maar Jozef Fritzl komt in de buurt. De 73-jarige Oostenrijker wordt in 2008 opgepakt. Hij houdt zijn eigen dochter Elisabeth 24 jaar lang in een kelder opgesloten en verwekt liefst zeven kinderen bij haar, waarvan één overlijdt.

NEE, WANT: Er is geen enkele aanwijzing voor.

SCENARIO 4: MISDRIJF

SCENARIO 4: SLACHTOFFER VAN EEN MISDRIJF Het is wat de meeste onderzoekers en betrokkenen denken. Met voorbedachte rade of per ongeluk om het leven gebracht en lichaam en sporen van het misdrijf zijn weggemaakt.

In 2010 werd er voor het eerst gegraven achter de woning van de Mulders

JA, WANT: Het is wat Dick Gosewehr, een van de voormalige leden van het Cold Case Team dat zich over de verdwijning buigt, in een analyse stelt: het meest waarschijnlijke is dat een of meer leden van de pleegfamilie er bij betrokken zijn. Criminoloog en psycholoog Harrie Timmerman, ook voormalig lid van dat politieteam, denkt hetzelfde. ,,Meisjes van 15 verdwijnen niet midden in de nacht vanuit huis, laat staan op een fiets.’’

,Meisjes van 15 verdwijnen niet midden in de nacht vanuit huis, laat staan op een fiets

Harrie Timmerman

In zijn beleving is op de avond van 14 januari 1992, als pleegmoeder Herna Mulders met een vriendin naar volksdansen is, iets gebeurd. ,,Alles wijst daarop’.’’ Het verhaal van pleegouders en kinderen moet het misdrijf volgens hem verdoezelen. Wat de Mulders vertellen over de dagen rond de verdwijning blijft vragen oproepen. Bijvoorbeeld dat Willeke de jas van Bart meeneemt. Want haar eigen, warmere jas, hangt voor het grijpen. Gesteld wordt dat de jas van Bart verdwijnt omdat het kledingstuk sporen van een misdrijf bevat.

In 2010 werd er voor het eerst gegraven achter de woning van de Mulders

Het is waar politie en justitie inmiddels ook vanuit gaan. Pleegmoeder Herna en zoon Bart worden in 2010 aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij de verdwijning. Ook wordt de grond afgegraven bij de boerderij. Gerda Dijksman, districtschef regiopolitie Zuidwest-Drenthe, zegt in juni van dat jaar: ,,We gaan natuurlijk niet zomaar zoeken in de tuinen.’’

Klaasje Wopken, de tante van Willeke, denkt te weten waarom ze om het leven is gebracht. Als moeder en zoon anderhalf jaar later officieel verdachten af zijn, tekent advocaat Esther Vroegh namens haar protest aan bij het Gerechtshof. In het bezwaarschrift staat dat ‘niet uit te sluiten is dat Willeke slachtoffer is geworden van seksueel misbruik in de familie Mulders’. De bewering wordt onderbouwd met verklaringen van pleegkinderen die praten over handtastelijkheden van pleegbroers en -pleegvader en een pleegmoeder die slaat.

Pleegmoeder Herna

Het verhaal van Belinda Dunnink, een nichtje van Geke Crediet, de hartsvriendin van Willeke sluit daarbij aan: ,,Ze zei dat ze Wout niet mocht en niet vertrouwde. Bart wel. De oudste zat volgens haar te gluren, die kwam zo de badkamer in als ze aan het douchen was. Dat heeft ze ook gezegd over de pleegvader. De pleegmoeder zou er van weten, maar die deed niks. Bart was degene die Wout nog wel eens bij Willeke weghaalde. Ik heb niet gehoord van haar dat hij ook gluurde.’’

Andere beweringen wijzen richting misdrijf. Een tipgever stelt dat het lichaam is begraven onder een ander huis aan de Koekanger Dwarsdijk, aan de andere kant van het spoor. De politie kan er niet graven, want er staat nieuwbouw. Omwonenden als Hendrik-Jan Companjer, Klaas Ems en Marita Kuiper en Antoinette van Wijngaarden beweren allemaal dat de Mulders kort na de verdwijning spullen hebben verbrand. Dat Herna Mulders twee weken na de vermissing al kleding van het meisje naar de kringloopwinkel brengt is opmerkelijk. Het lijkt op een actie van iemand die weet dat ze niet terugkomt.

Het gerucht gaat dat Willeke in een ander graf is gelegd. Als de tiener verdwijnt, in januari, is de laatste rustplaats van de overledene, op de begraafplaats vlakbij het huis van de Mulders, nog zonder grafsteen. Het zand is mul en dan is het goed mogelijk daar iemand bij in te leggen.

Een andere tante, Lammie Dost, is net als de Wopkens overtuigd dat Willeke om het leven is gebracht en dat de Mulders daar meer van weten. Ze zegt dat ze een paar weken na de vermissing met het pleeggezin belt en Piet aan de telefoon krijgt: ,,Ik heb netjes gevraagd: waar is Willeke? En ik kreeg te horen dat ik moest ophouden. Anders zou mij hetzelfde overkomen als wat met Willeke is gebeurd. Dus vroeg ik wat er met Willeke is gebeurd. Daar kom je nog wel achter, luidde het antwoord. Echt, ik wilde direct naar Koekange rijden, maar mijn man hield mij tegen.’’

NEE, WANT: Wat tegen de verdenking van de Mulders pleit is dat de pleegvader in 1998 een intrigerende brief aan het openbaar ministerie schrijft. In het tien kantjes tellende epistel vraagt Piet justitie om hernieuwd politieonderzoek naar de vermissing van Willeke. Dat kan een rookgordijn zijn, maar zegt voormalig pleegkind Helma Dijkzeul: ,,Ik kan me niet voorstellen dat één van de twee betrokken is bij het verbergen van een lichaam en dat ze dan de publiciteit zouden zoeken.’’

Lees hieronder de brief die Piet in 1998 aan het OM schreef

Ook in 2018 werd tevergeefs naar Willeke gegraven

Herna Mulders is daar in oktober 2009 tegen DvhN duidelijk over: ,,Als ik of mijn zoon iets te maken zou hebben gehad met een misdrijf, denk je dan dat ik hier was blijven wonen? En als mijn zoon of mijn man destijds ervan zou hebben geweten, terwijl ik die avond weg was, denk je dan dat ik met hen zou kunnen leven? Als ik zou weten dat mijn zoon iets te verbergen zou hebben, denk je dan dat ik hem niet zou aangeven bij de politie, hoe moeilijk zoiets ook is voor een moeder? Natuurlijk is er iets gebeurd. Maar niet hier.’’

Ook in 2018 werd tevergeefs naar Willeke gegraven

Fred Verasdonck van Stichting Therapeutische Gezinsverpleging kan zich niet voorstellen dat ze in de boerderij van de Mulders is vermoord: ,,Daarvoor had ik een te goed contact met deze mensen. Ze hebben zoveel ervaring met beschadigde kinderen. Nee, dat zie ik ze niet doen.’’

En ook voor dit scenario geldt: geen steekhoudend bewijs. Ondervragingen, opgravingen en onderzoek in de boerderij leveren niks op. In 27 jaar tijd is niks gevonden dat standhoudt. Het blijft bij vermoedens, suggesties en theorieën. De kans dat alsnog bewijzen worden gevonden is zo goed als nihil. Het mysterie kan op slechts twee manieren worden opgelost: Willeke wordt gevonden, of iemand legt een bekentenis af. Een meisje van 15 verdwijnt niet zomaar.

Deel dit verhaal:

Zaterdag 29 december aflevering 6: De onderste steen

Wil je op de hoogte blijven van dit project en een mailtje ontvangen wanneer er een nieuwe aflevering beschikbaar is? Meld je dan hier aan voor onze Dossier Willeke-nieuwsbrief. We zullen je niet ongevraagd andere mailtjes sturen.

Dit verhaal is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Dit is een speciaal PLUS-artikel van DvhN.nl. We experimenteren met deze tijdrovende en dure vorm van journalistiek omdat we belangrijke verhalen willen vertellen. Wil je ons steunen? Overweeg dan een abonnement, bijvoorbeeld deze: 6 weken de digitale krant en alle online PLUS-artikelen voor 2 euro per week . Het verplicht je tot niets en het abonnement stopt automatisch.

Heb jij een tip of informatie over Willeke? Mail dan naar dossierwilleke@dvhn.nl of laat anoniem een berichtje achter via ons meldpunt .

Aan deze serie werkten mee:
Verslaggeving: Gert Meijer en Frank Jeuring
Tekst: Herman Sandman
Video: Frank Jeuring
Ondersteuning: Bart Olmer
Dronebeelden: Matthijs Sorgdrager
Teaservideo en additionele montage: Matthijs Mol
Vormgeving online: Alwin Wubs en Miriam Haije
Projectleider: Annique Oosting

Met dank aan: Ed van Tellingen

Dit is een serie van Dagblad van het Noorden

Zaterdag 29 december aflevering 6: De onderste steen
Je kunt deze onderwerpen volgen
Willeke Dost
menu